Abolisyonist Veganlardan “Eser Miktar” Değişikliği 🏷

Türkiye’deki abolisyonist veganlar, etiketlerinde alerjen uyarısına sahip vegan ürünler hakkındaki “vegan değildir” şeklindeki yaklaşımlarında değişikliğe gitti.

Etiketlerinde alerjen uyarısına sahip (“eser miktar süt/yumurta içerebilir”) vegan ürünler hakkında abolisyonistveganhareket.org’da yer alan “Sık Sorulan Soru: Eser Miktar” başlıklı yazı güncellenerek şu bilgilere yer verildi:

Eser miktar, iz miktar ya da aynı hatta üretilmiştir uyarıları ürünün üretim, paketleme ve nakliyat sürecine dair bilgi verir.

Hem Türkiye’deki hem de Avrupa Birliği’ndeki güncel gıda etiketleme yönetmeliği (2017) bu konuda bilgi vermeyi üreticinin tercihine bırakmaktadır. Her ne kadar ürünün içeriğinin açıklanması zorunlu tutulsa da, üretim esnasında ürüne bulaşan maddeler yönetmelikte “içerik” olarak tanımlanmamıştır. Pek çok üretici daha sonra yasal problemlerle karşılaşmamak için bu uyarıları paketlerine eklemeyi uygun bulmaktadır. Bu şartlar altında, ne yazık ki üzerinde bu konuda bilgi bulunan ve bulunmayan ürünleri birbirlerinden ayırt etmek ya da fabrika üretim koşulları hakkında net bilgiler almak mümkün olmamaktadır.

Her ne kadar veganlar, kaçınabildikleri ölçüde mümkün mertebe hayvansal ürünlerden ve bulaşmalardan kaçınmayı amaçlıyor olsa da, bunun tam olarak mümkün olması veganlığın yaygınlaşması, sadece vegan ürünler üreten işletmelerin artması ile mümkün olacak.

Sitenin ilgili sayfasında daha önceden alerjen uyarıya sahip vegan ürünlerin tüketilmesine kesin bir dille karşı çıkılıyordu.

Eski yazının soru ve cevabından alıntılar için tıklayın

Bazı ürünlerin içindekiler kısmında “eser miktarda hayvansal ürün içerebilir” uyarısı oluyor. Bu uyarı, ürünün hayvansal ürünlerle aynı bantta üretildiği ve içerisinde çok az miktarda bulaşma kaynaklı hayvansal ürün bulunduğu anlamına geliyor. Eser miktardaki hayvansal ürünlerin tüketilen miktarla doğrudan bir bağlantısı olmadığını ve hayvanlar açısından bir fark yaratmadığını düşünüyorum. Bu ürünleri tüketmek neden yanlış olsun ki?

Eser/iz miktarda da olsa hayvansal ürünlerin tüketimi yanlıştır.

Mikroskopik boyutlarda hayvansal ürünleri tüketmekten kaçınmak bir enerji kaybı gibi görülebilir, çünkü ilk bakışta çok küçük miktarlarda hayvansal ürün içeren (eser/iz miktarda hayvansal ürün içeren ya da çok az miktarda hayvanlardan elde edilmiş bir katkı maddesi içeren) gıdalardan beslenip beslenmemek pratikte bir fark yaratmıyor gibi görünür. Kimi zaman bazı veganlar ve henüz vegan olmayanlar eser miktarda hayvansal ürünleri tüketmeme konusunu hayvansal ürünler tüketmiyor olmanın gerçek manasını kaybetmiş olmak ve veganlığı bir dini pratiğe dönüştürmek olarak gördüklerini söyleyerek eleştirirler. Oysa bu bakışı açısı pek çok sorun taşır.

(…)

Bu noktada, kullandığımız her şeyde çok küçük miktarlarda hayvansal ürün bulunduğu veya bulunabileceği ve istemeden de olsa hayvansal ürünler kullanmanın aslında kaçınılmaz olduğu öne sürülebilir. Oysa binlerce yıllık hayvan kullanımının üzerine kurulu bir toplumda yaşıyor olmanın sonuçlarına maruz kalıyor olmak bizi bir etik nihilizme sürüklememelidir. Kaçınmamızın mümkün olmadığı, tercih hakkına sahip olmadığımız ya da haberimizin olmadığı hayvan kullanımlarının olması, içerisinde az miktarda süt olduğunu bildiğimiz bir atıştırmalığı gönül rahatlığıyla tüketebileceğimiz anlamına gelmemektedir. Yemeklerimizde ve kişisel bakım ve temizlik ürünlerimizde hayvansal etten, sütten, yumurtadan, baldan ve diğer hayvansal yan ürünlerden ve hayvanlar üzerinde denenmiş ürünlerden uzak durabileceğimizi ve uzak durmamız gerektiğini biliyoruz.

(…)

Bu değişikliğin anlamı nedir?

Konu hakkında doğru bilgi verilmesi, abolisyonistveganhareket.org’un Türkiye’deki birçok veganın, veganizm hakkında ilk bilgilerini aldığı yaygın bir kaynak olması açısından oldukça önem taşıyor.

Vegan Topluluğu gibi kuruluşlar bu uyarıya sahip ürünlerin zaten veganlara uygun olduğunu her zaman belirtiyordu. Etiketlerdeki bu uyarılar hakkında uluslararası vegan gruplardaki genel anlayış ve abolisyonist yazar Gary L. Francione (The Abolitionist Approach) bakış açısı da kullanımda sakınca olmadığı şeklindeydi.

Alerjen uyarısı nedir?

İçindekiler kısmında herhangi bir uyarı bulundurmayan ürünler vegan; fakat hayvansal ürün olmasa dahi ilgili fabrikada hayvansal katkı içeren herhangi bir ürün (örneğin süt tozuna sahip bir bisküvi) üretiliyorsa, üretim bantları temizlenmesine rağmen o fabrikadaki tüm ürünlere “Alerjen uyarısı: Eser miktarda süt içerebilir” uyarısı konulabiliyor.

Bunun nedeni, alerjik reaksiyonlara son derece hassas birçok bireyin bulunması. Bazı kişiler aynı ortamda başka birisinin yediği üründen bile etkilenerek reaksiyon gösterebiliyor. Alerjen uyarılarının tam olarak ne olduğu hakkında detaylı bilgi almak için lütfen okuyun: veganlik.org/esermiktar

Yönetmelikler ne diyordu?

Türk Gıda Kodeksi etiketleme mevzuatı, 2017 ve 2011 versiyonlarında da incelenebileceği gibi, ürünlerin içindeki alerjen içeriklerin belirtilmesini zorunlu kılıyor; fabrika ve üretim bandında temizlik önlemlerine rağmen oluşabilecek alerjik reaksiyon ihtimallerine karşı uyarıda bulunmayı üretici tercihine bırakıyor.

Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği - 2017

Alerjiye veya intoleransa neden olan belirli madde veya ürünlerin bildirimi
MADDE 24 – (1) Gıdanın üretiminde veya hazırlanmasında kullanılan ve değişmiş bir formda da olsa son üründe bulunan ve Ek-1’de yer alan herhangi bir bileşen ya da işlem yardımcısı veya bu ekte yer alan alerjiye veya intoleransa neden olan bir maddeden ya da üründen elde edilen herhangi bir bileşen ya da işlem yardımcısı ile ilgili bilgiler aşağıdaki kurallara göre belirtilir:

a) Bu bilgiler, Ek-1’de yer alan madde veya ürün adları açık bir şekilde kullanılarak ve 21 inci maddenin birinci fıkrasına uygun olarak bileşenler listesinde belirtilir.

b) Bileşenler listesinde Ek-1’de belirtildiği şekilde yer alan madde veya ürün adları, bu bilgiyi listenin geri kalan bölümünden açıkça ayıran bir yazı dizgisi vasıtasıyla (örneğin, punto, stil veya arka plan rengi aracılığıyla) vurgulanır.

c) Eğer gıdanın bileşenler listesi yok ise alerjiye veya intoleransa neden olan bileşenler veya işlem yardımcılarına ilişkin bilgiler, Ek-1’de yer alan madde veya ürün adlarını takiben “içerir” kelimesi kullanılarak belirtilir.

ç) Eğer gıdanın içinde bulunan birkaç bileşen veya işlem yardımcısı Ek-1’de yer alan tek bir maddeden veya üründen geliyor ise ilgili bileşen veya işlem yardımcısının her biri için açık bir şekilde etiketleme yapılır.

d) Eğer gıdanın adı Ek-1’de yer alan madde veya ürüne açık bir şekilde atıfta bulunuyorsa, söz konusu bileşenin veya işlem yardımcısının bildirimine gerek yoktur.
(…)

EK-1 Bölüm 5: 24. maddenin hükümleri saklı kalmak kaydıyla, aşağıdaki durumlarda bileşik bileşenin bileşenler listesinin verilmesi zorunlu değildir;

(…)

Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği - 2011

Alerjen bileşenlerin ya da alerjen işlem yardımcılarının bildirimi

MADDE 21 – (1) Gıdanın üretiminde veya hazırlanmasında kullanılan ve değişmiş bir formda da olsa son üründe bulunan ve Ek-1’de yer alan herhangi bir alerjen bileşen ya da alerjen işlem yardımcısı veya bu ekte yer alan alerjen bir maddeden ya da üründen elde edilen herhangi bir bileşen ya da işlem yardımcısı ile ilgili bilgiler aşağıdaki kurallara göre belirtilir:

a) Bu bilgiler, Ek-1’de yer alan alerjen madde veya ürün adları açık bir şekilde kullanılarak ve 18 inci maddenin birinci fıkrasına uygun olarak bileşenler listesinde belirtilir.

b) Bileşenler listesinde Ek-1’de belirtildiği şekilde yer alan alerjen madde veya ürün adları, bu bilgiyi listenin geri kalan bölümünden açıkça ayıran bir yazı dizgisi vasıtasıyla (örneğin, punto, stil veya arka plan rengi aracılığıyla) vurgulanır.

c) Eğer gıdanın bileşenler listesi yok ise alerjen bileşenler veya alerjen işlem yardımcılarına ilişkin bilgiler, Ek-1’de yer alan alerjen madde veya ürün adlarını takiben “içerir” kelimesi kullanılarak belirtilir.

ç) Eğer gıdanın içinde bulunan birkaç bileşen veya işlem yardımcısı Ek-1’de yer alan tek bir maddeden veya üründen geliyor ise ilgili bileşen veya işlem yardımcısının her biri için açık bir şekilde etiketleme yapılır.

d)  Eğer gıdanın adı ilgili alerjen madde veya ürüne açık bir şekilde atıfta bulunuyorsa, söz konusu alerjen bileşenin veya alerjen işlem yardımcısının bildirimine gerek yoktur.

(…)

EK-1 Bölüm 5: 21. maddenin hükümleri saklı kalmak kaydıyla, aşağıdaki durumlarda bileşik bileşenin bileşenler listesinin verilmesi zorunlu değildir;

(…)

Ne değişti?

Gelişmenin ardından veganoluyorum.com sitesi ve bazı facebook grupları da açıklama ve kurallarında değişikliğe gitti. Birçok facebook grubunda ve vegan etkinlikte alerjen uyarısına sahip vegan ürünlerin kullanımı veya paylaşımı engelleniyordu.

Çalışan Vegan facebook grubu, artık grupta ürün paylaşımlarının, içerik kısmı esas alınarak yapıldığını ve eser miktar uyarısı göz önünde bulundurulmayacağını belirtiyor.

ilgili kural için tıklayın

8. Hangi miktarda olursa olsun hayvan kullanımını desteklemiyoruz. Veganlığın tanımı, “endüstriyel hayvan kullanımını boykot etmek” değil, “hayvan kullanımından kişinin kendisinin kaçınması” olduğundan, hayvan bedeni parçaları ya da çıktıları içeren yiyeceklere temas etmiş ekipmanların iyice temizlendiğinden emin olma şansımız varsa bunu kullanmayı veganlığın tanımı gereği görev biliyoruz.
2017 Ocak sayılı Gıda Etiketi Yönetmeliği (http://bit.ly/etiket2017), bir ürüne eser miktarlarda da olsa BİLİNÇLİ OLARAK KATILAN alerjenin (alerjenlerin önemli bir kısmı süt, yumurta, peynir altı suyu tozu gibi hayvansallardır), eser miktar uyarısında değil, İÇERİĞİN KENDİSİNDE geçmesini zorunlu kılıyor. Ekipman temizlik derecesinden kaynaklanan BULAŞMALARI İSE İÇERİK SAYMIYOR ve belirtilmelerini FİRMANIN TERCİHİNE BIRAKIYOR. Yani artık bir üründe bulaşma OLMADIĞINI BİLMEMİZ MÜMKÜN DEĞİL, bunun yanında, OLDUĞUNU BİLMEMİZ FİRMANIN TERCİHİNDE. Temizliğe dair, firmanın yasa önünde fazla hükmü olmayan bir beyanını almak da mümkün; firmayla iletişime geçilip Gıda Bakanlığının hazırladığı ekipman temizlik *önerisine* (mecburi değil) uygun üretim yapılıp yapılmadığı öğrenilebilir ancak bir firma bu öneriye uygun üretim yapsa dahi ürüne eser miktar uyarısı eklemiş olabilir. Öneri kitapçığına şuradan erişebilirsiniz: http://bit.ly/alerjentemas (sf. 51)
Bu koşullar altında, üzerinde eser miktar uyarısı olan ve olmayan paketler arasında mantıklı bir ayrım yapmak mümkün değil. Ahlâki bir refleks olarak bu uyarıya sahip olan ürünlerden uzak durabiliriz. Ancak, üzerinde bu uyarının olmadığı ürünlerin, uyarıyı taşıyan ürünlerden farklı koşullarda üretildiğini düşünmek için bir sebep yok. Bu sebeple, grupta, üzerinde içerik kısmı vegan olan fakat içerik kısmına ek olarak eser miktarda alerjen uyarısı eklenmiş ürünlerin paylaşılmasını engelleyen kuralı iptal etmiş bulunuyoruz.
Grupta ürün paylaşımı, içerik kısmı esas alınarak yapılır ve eser miktar uyarısı göz önünde bulundurulmaz.

Abolisyonist Veganlık Nedir?

Hayvan haklarında abolisyonist yaklaşım hakkında bilgi almak için abolitionistapproach.com sitesindeki Türkçe bilgilendirme kitapçığını inceleyebilirsiniz.

Son Güncelleme: 29 Temmuz 2017 🌱 veganlik.org

sizin yorumunuz: