Bebek ve ├çocuklarda Vegan Beslenme ­čĹÂ

Vegan ├žocuk b├╝y├╝tme ve bebeklerde vegan beslenmeye dair merak edilen ve ├Âne ├ž─▒kan konular─▒, diyetisyen Ba┼čkara ile konu┼čtuk.

Sa─čl─▒kl─▒ bir beslenme i├žin her zaman ├že┼čitlendirilmi┼č g─▒dalarla yeterli besin t├╝ketildi─čine dikkat etmek gerekiyor; bu durum ├žocuklar i├žin de tabii ki farkl─▒ de─čil.

Bir├žok sa─čl─▒k kurulu┼ču ve kurumsal diyetisyen birli─čine g├Âre*, besin ├že┼čitlili─čine ├Ânem verilen bir beslenme ile ├žocuklar─▒n t├╝m besin ihtiya├žlar─▒ vegan olarak kar┼č─▒lanabiliyor. Di─čer t├╝m ├žocuklar gibi vegan ├žocuklarda da besin gruplar─▒n─▒n, ya┼člara g├Âre verilmesine de dikkat etmek gerek.

Vegan beslenmenin ├žocuklar─▒n b├╝y├╝me ve geli┼čimlerine olumlu katk─▒ sa─člad─▒─č─▒ da belirtilen dikkat ├žekici noktalar. Vegan beslenme ├žocuklarda doymu┼č ya─č, kolesterol├╝ s─▒n─▒rlad─▒─č─▒ i├žin yeti┼čkinlikte ortaya ├ž─▒kabilecek hastal─▒k risklerini azaltabiliyor. ├ľnemli olan nokta ise, beslenmenin do─čru planlanm─▒┼č olmas─▒.

Sa─čl─▒kl─▒ bir ├žocuk b├╝y├╝tmek, t├╝m ebeveynlerin bilece─či gibi ├╝st├╝ne biraz dikkat ve ara┼čt─▒rma gerektiren bir konu. veganlik.org, diyetisyen Kevser Ba┼čkara ile vegan ├žocuk b├╝y├╝tme ve beslenmeye dair ├Âne ├ž─▒kan konular─▒ konu┼čtu.

r├Âportaj: Eyl├╝l Ezgi┬á­čî▒┬áveganlik.org

Eyl├╝l Ezgi: D├╝nya ├žap─▒nda bir├žok resmi sa─čl─▒k kurumu ve diyetisyen birlikleri*,┬ád├╝zg├╝n planlanm─▒┼č vegan bir beslenmenin bebeklik ve ├žocukluk dahil hayat─▒n her d├Ânemine uygun oldu─čunu belirtiyor. T├╝rkiyeÔÇÖde durum nas─▒l?

Kevser Ba┼čkara: T├╝rkiyeÔÇÖde vegan ├žocuklarla ilgili yap─▒lm─▒┼č bir ├žal─▒┼čma yok. Diyetetik camias─▒ hen├╝z veganl─▒kla ilgili a├ž─▒klamalar yapm─▒yor; bu alanda ├žal─▒┼čan insan yok. Ben ve bir diyetisyen arkada┼č─▒m daha var vegan beslenen, ikimiz var─▒z sadece. ─░leride artaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorum, m├╝stakbel meslekta┼člar─▒m─▒z bu konuyla olduk├ža ilgili.

Bebeklerin vegan beslenmesi, yeti┼čkinlere g├Âre daha detayl─▒ bir alan. Mesela 6 ayl─▒k, 7 ayl─▒k ve 8 ayl─▒k ├žocuklar─▒n beslemesi birbirinden farkl─▒. Bebeklik d├Âneminde besin ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒layan en ├Ânemli kaynak anne s├╝t├╝. Bebe─čin anne s├╝t├╝ al─▒p almamas─▒, ek besinlerin al─▒m─▒yla ilgili farkl─▒l─▒klar yarat─▒r. Anne s├╝t├╝ olmadan ├žocuk sa─čl─▒kl─▒ b├╝y├╝yemiyor. Anne s├╝t├╝ alamayan ├žocuklar─▒n da d├╝zg├╝n beslenmeleri gerekiyor.

Vegan beslenme ├žocuk ve bebekler i├žin de uygun. Bir bebe─čin zaten ete ya da s├╝te ihtiyac─▒ yok. Asl─▒nda ├žocu─čun et yememesi laz─▒m. Etteki b├╝y├╝me fakt├Âr├╝ ├žocuk i├žin olduk├ža zararl─▒.

B├╝y├╝me fakt├Âr├╝ nedir?

├çocu─čun dengeli b├╝y├╝mesinin ├Ân├╝nde bir engel. Et yedirerek, ├žocu─čun b├╝y├╝me seyrinin ├Ân├╝ne ge├žiyorsunuz.
Daha h─▒zl─▒ ve daha erken kemikle┼čme olu┼čuyor. S├╝t de ├Âyle mesela, ├žocu─ča verilmemesi gereken bir ┼čey. ├çocu─čun ba─č─▒rsaklar─▒ daha yeni geli┼čmeye ba┼čl─▒yor. Anne s├╝t├╝n├╝ b─▒rakt─▒ktan hemen sonra inek s├╝t├╝ne ba┼člarsan─▒z, ba─č─▒rsaklar─▒nda belirli mikro kanamalar olu┼čuyor.

S├╝t ├žok da alerjen bir s─▒v─▒. ├ťlkelerdeki laktoz alerjilerine bak─▒nca inan─▒lmaz k├Ât├╝ bir tablo. ├ç├╝nk├╝ laktozu sindiren enzimle ilgili bir s─▒k─▒nt─▒m─▒z var.

Bahsetti─činiz mikro kanamalar kendini nas─▒l belli ediyor?

├çocu─čun oto-imm├╝n hastal─▒klara yakalanmas─▒na neden olabilir, ishalle belli edebilir. Ba─č─▒rsaklar, ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒n %70-80ÔÇÖini olu┼čturan organlar. D├╝zg├╝n tutmam─▒z gereken ba─č─▒rsak floras─▒n─▒, hayvansal g─▒dalar─▒n bozdu─čuna dair bir├žok ├žal─▒┼čma var.

Vegan bebeklerde anne s├╝t├╝n├╝n yetersiz olmas─▒ ya da hi├ž olmamas─▒ durumunda alternatifler nedir? T├╝rkiyeÔÇÖde ula┼č─▒labiliyor mu bunlara?

S├╝t alerjisiyle ilgili pek ├žok mama var. S├╝t i├žermeyen mamalar b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla vegan oluyor. Alternatifler bebe─čin hangi ayda oldu─čuna g├Âre de─či┼čiyor. Mesela 7. ayda kuru bakliyatlar ezilerek verilmeye ba┼članabilir. Biraz daha s─▒v─▒ ┼čeyler verilmesi ├žok daha iyi. 8. aydan itibaren bebek aileyle birlikte yemek yiyebilir. Aile ne yiyorsa, mesela sebze ├žorbas─▒ gibi, ├žocu─ča verebilir. Ama hayvansal g─▒da vermeleri asla gerekmiyor.

Bebeklere 8. aydan itibaren k─▒yma ├Ânerildi─čini ├žok g├Ârd├╝m.

Evet, et ÔÇťbesleyiciÔÇŁ olarak g├Âr├╝l├╝yor. Halbuki bitkisel besinlerin i├žinde o kadar g├╝zel ┼čeyler var ki. Sebzeler mineral ve vitamin a├ž─▒s─▒ndan ├žok zengin.

Proteine ise b├╝y├╝me d├Ânemi haricinde bahsedildi─či kadar ihtiyac─▒m─▒z yok. B├╝y├╝me ve geli┼čme d├Âneminin ba┼č─▒nda ├žocuklar daha fazla proteine ihtiya├ž duyar. ─░┼čtahs─▒z ya da hasta olmas─▒ durumunda ├žocu─ča takviye de gerekebilir. ├çocu─ču ├Âncelikle do─čal besinlerle beslemek gerekiyor.

Meyve, sebzeler, sebze ├žorbalar─▒ ├žok iyi ba┼člang─▒├žlar sa─člayabilir. Bebekler ├Âzellikle ├žorbalar─▒ daha iyi tolere ediyor. Tabii bebe─čin i├žinde bulundu─ču aya g├Âre de─či┼čir.

F─▒st─▒k, ceviz gibi besinler bebekler i├žin alerjen olabilir. Bu g─▒dalar─▒ bir ya┼č─▒ndan sonra vermekte fayda var. Bir g─▒da ilk kez verilecekse, ba┼čka g─▒dalarla kar─▒┼čt─▒r─▒p de─čil, tek ba┼č─▒na verilmesini ├Âneririm. Anne babalar ├žocuklar─▒n─▒ bu konuda iyi g├Âzlemlemeli. B├Âylece ├žocukta olu┼čabilecek tepkiler do─čru tespit edilmi┼č olur.

Sa─čl─▒kl─▒ ve d├╝zenli beslenen bir ├žocu─čun B-12 vitamini haricinde almas─▒ zorunlu olan bir takviye var m─▒?

B-12 mutlaka gerekiyor. Emziren vegan anne ger├žekten d├╝zenli besleniyorsa ve ├žocuk anne s├╝t├╝n├╝ al─▒yorsa, o ├žocu─čun s├╝t├╝ zaten sa─čl─▒kl─▒d─▒r.

Emzirme i├žin 6 ay deniyor ama ├žocuk emebildi─či kadar anne s├╝t├╝ almal─▒. Tabii 6. aydaki anne s├╝t├╝ ile 1. aydaki ayn─▒ de─čil. 6. aydan sonra takviyeler e┼čli─činde ├žocuk emmeye devam etmeli.

Anne s├╝t├╝nden ilk gelen damla ve son gelen damla aras─▒ndaki ya─č miktar─▒ e┼čit de─čil, son damladaki ya─č miktar─▒ ├žocu─čun doymas─▒n─▒ sa─člamak i├žin daha fazla.

├çocuklarda fitat ve oksalat al─▒m─▒na dikkat edilmesi gerekti─čine dikkat ├žekiyorsunuz. Bu maddeler nelerde bulunuyor ve ├Ânemleri nedir?

Fitat ve oksalatlar y├╝ksek miktarda al─▒nd─▒─č─▒nda sorun oluyor. Fazla posal─▒ yiyecek yedi─čimiz zaman, kalsiyum ve demir gibi maddeleri ba─člamaya ba┼čl─▒yorlar; demir eksikli─či g├Âr├╝lmesine neden olabiliyor.

Bu nedenle ├žocu─ča a┼č─▒r─▒ derece kuru bakliyat verilmemeli; ba┼člang─▒├ž i├žin ├ži─č g─▒dalar yerine ha┼članm─▒┼č g─▒dalar tercih edilmeli. Sebzeler de tek ba┼č─▒na, ba┼čka g─▒dalarla kar─▒┼čt─▒rmadan p├╝re ┼čeklinde verilebilir.

Vegan ve navegan ├žocuklar─▒n geli┼čimini k─▒yaslayan ├žal─▒┼čmalar var m─▒?

Hayvansal g─▒dalarla beslenen ├žocuklar─▒n ergenli─če daha erken girdi─čine dair HarvardÔÇÖda yap─▒lan bir ├žal─▒┼čma var. Bu, hayvansal ├╝r├╝nlerdeki ciddi oranda b├╝y├╝me hormonuna i┼čaret ediyor. ├çabuk b├╝y├╝me ise, iyi bir ┼čey de─čil – insan kademeli bir ┼čekilde b├╝y├╝meye uygun.

Zeka ile ilgili yap─▒lan bir tak─▒m ├žal─▒┼čmalar ise, vegan beslenen ├žocuklar─▒n zeka seviyesinin daha y├╝ksek bulundu─čuna i┼čaret ediyor. ├çocuklar─▒n ebeveynleri taraf─▒ndan erken ya┼člarda bilgilendirilmeye ba┼članmas─▒ da bunun nedeni.

Ebeveynlerin ├žocuklar─▒n─▒ vegan besleme konusundaki ├žekincelerine dair g├Âzlemleriniz neler?

├ľncelikle anne ve baban─▒n vegan beslenmeyi bilmesi, kendilerinin bilin├žlenmesi gerekiyor. Ger├žekten bilin├žli olanlar ise korkmuyor. Bu da zamanla oturacak bir ┼čey.

G├Âzlemledi─čim bir soru ise, ÔÇť├žocukla ilgili bu karar─▒ ebeveyn mi vermeli, b├╝y├╝d├╝─č├╝nde kendisi mi se├žmeli?ÔÇŁ

├çocu─čunuza nas─▒l zararl─▒ oldu─ču i├žin ┼čeker vermiyorsan─▒z, hayvansal g─▒dalar da ayn─▒. ├çocu─čun ilerideki ya┼čam─▒ i├žin hayvansal ├╝r├╝nler t├╝ketmemesi daha iyi.Bana da ÔÇťK─▒z─▒n─▒ vegan beslemiyorsun ama de─čil mi?ÔÇŁ diye soran oluyor. Ebeveyni olarak buna hakk─▒m oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. Navegan beslenenler de ├žocuklar─▒ ad─▒na hayvansal ├╝r├╝n t├╝ketimine dair bir ÔÇśkararÔÇÖ veriyor sonu├žtaÔÇŽ

Evet, size s├Âyledikleri ┼čeyi kendileri yap─▒yor. Bizim do─čam─▒z vegan. Di┼člerimiz, et├žillere g├Âre ├žok daha uzun olan ba─č─▒rsaklar─▒m─▒z. ├ľrne─čin et├žil hayvanlar─▒n ba─č─▒rsak yap─▒s─▒ uzun de─čil, boyunun uzunlu─čuna e┼čit. Ot├žullarda ise boyunun 7 kat─▒ kadar. Bizimki de boyumuzun 3-4 kat─▒. ├çeneyi yanlara ├ževirme hareketini bir et├žil yapamaz, ot├žul yapabilir. Neden et yedi─čimizde damarlar─▒m─▒z t─▒kan─▒yor? Neden sebze yedi─čimizde t─▒kanm─▒yor?

├çocuk vegan do─čar. Bir deney yap─▒lm─▒┼čt─▒; ├žocu─ča bir elma, bir de tav┼čan verilir. ├çocuk yemek i├žin elmay─▒ se├žer. Tav┼čan─▒ yemeyi d├╝┼č├╝nmez, onunla oynar. Siz zorla a─čz─▒na t─▒karsan─▒z, et yemen laz─▒m, yo─čurt yemek laz─▒m diye, yemek zorunda kal─▒r. Biz de ├Âyle b├╝y├╝d├╝k ├ž├╝nk├╝.

Çocuk beslenmesinde paketli gıda tüketiminde nelere dikkat etmek gerek?

Paketli g─▒dalar─▒n ne oldu─čunu a├žmak gerek: ge├žen g├╝n birisi ÔÇśnohutu pakette al─▒yorum, o da m─▒ paketli g─▒da?ÔÇÖ diye sordu. Paketli g─▒da derken, do─čada bulamayaca─č─▒m─▒z ┼čekilde i┼členmi┼č g─▒dalardan bahsediliyor. Do─čada dal─▒ndan gofret sarkmaz, ama nohut sarkar. Bu tip g─▒dalar─▒n i├žinde glukoz ve fr├╝ktoz ┼čurubu, a┼č─▒r─▒ derecede doymu┼č ya─č, ihtiyac─▒m─▒z olmayan binlerce madde var.

├çocu─ča paketli g─▒da vermemek de ├ž├Âz├╝m de─čil. Vermezsiniz ama kar┼č─▒s─▒nda yersiniz. Onun e─čitimini vermek gerekiyor.

Eroin satmak ne kadar yasaksa, ┼čeker satmak da o kadar yasak olmal─▒. V├╝cudu eroin kadar tahrip ediyor. Yap─▒lm─▒┼č bir ara┼čt─▒rman─▒n g├Ârsellerinde, madde ba─č─▒ml─▒s─▒ ve ┼čeker ba─č─▒ml─▒s─▒ iki beyni kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒yorlar. Bir normal insan beyni, kokain kullanan insan beyni ve ┼čeker ba─č─▒ml─▒s─▒ birinin beyni. ┼×eker beyinde kokain ile ayn─▒ etkiyi yaratm─▒┼č.

Hayvansal g─▒dalar da ├Âyle, tamamen al─▒┼čkanl─▒k. Peynirden ve yo─čurttan vazge├žemeyece─čini s├Âyleyen pek ├žok insan var; ├ž├╝nk├╝ i├žinde kazein, morfin var. End├╝striyel s├╝tte durum daha feci tabi. Kola, ila├ž ve cips sekt├Ârleri neden hep yan yana? ─░nternet elimizin alt─▒nda art─▒k, sorgulamam─▒z, ara┼čt─▒rmam─▒z gerekiyor. ─░nsanlar bilerek bilin├žlendirilmiyor.

Okullarda h├ól├ó kutu s├╝t da─č─▒t─▒l─▒yor. Sa─čl─▒kl─▒ kemikler i├žin s├╝t i├žin demek yerine, s├╝t i├žmeyin demek gerekiyor. B├╝y├╝k ├žapl─▒ ├žal─▒┼čmalarda s├╝t├╝n kal├ža ve kemik k─▒r─▒klar─▒na neden oldu─ču belirtiliyor art─▒k. Bunu da ink├ór edemezsiniz herhalde. Avrupa ve AmerikaÔÇÖda inek s├╝t├╝ fabrikalar─▒ kapat─▒l─▒yor. Onlar bizden ├žok daha fazla ara┼čt─▒r─▒yorlar bunlar─▒.

Bu g─▒dalar─▒n ├žocukluk ├ža─č─▒ obezitesiyle ili┼čkisi hakk─▒nda ne d├╝┼č├╝n├╝yorsunuz?

├çocukluk ├ža─č─▒ obezitesi korkun├ž bir ┼čey. Metabolik sendrom diye bir hastal─▒k var. Bu hastal─▒kta obezite var, kan ┼čekeri ve kan ya─člar─▒ bozuk, tansiyon y├╝ksek. Mah┼čerin d├Ârt atl─▒s─▒ deniliyor buna. Ve ┼ču anda ├žocuklarda o kadar s─▒k g├Âr├╝l├╝yor ki. Ak┼čam yemeklerinden sonra yenen ┼čerbetli tatl─▒lar, tereya─čl─▒ yiyecekler ve benzeri k├Ât├╝ beslenme al─▒┼čkanl─▒klar─▒ hastal─▒─č─▒n bir numaral─▒ sebebi.

Bilimsel ├žal─▒┼čmalar yan─▒nda, do─čan─▒n da ├žok basit bir mant─▒─č─▒ var zaten: Her memelinin s├╝t├╝ kendi yavrusu i├žindir, onun ihtiya├žlar─▒na g├ÂredirÔÇŽ

Siz ├žocu─čunuzu emzirdi─činizde ilk emdi─či andaki s├╝t ile, son emdi─či s├╝t bile ayn─▒ de─čil. Son damladakinin ya─č oran─▒, ├žocu─čun doymas─▒ i├žin daha fazla, b├Âyle bir mekanizma var.

─░ne─čin v├╝cudunda da ├Âyle. Diyorlar ki, ÔÇśinekleri sa─čmazsak memeleri ┼či┼čerÔÇÖ. ─░nek zaten kendi yavrusu i├žin ├╝retiyordu. Sen onu ├Âyle bir bozdun ki, 76 litreye kadar s├╝t ├╝retiyor, normalde 5-6 litre bebe─či i├žin yeterli ­čî▒

* Britanya Ulusal Sa─čl─▒k Hizmetleri (NHS), Amerikan Tar─▒m Bakanl─▒─č─▒, Avustralya Ulusal Sa─čl─▒k ve Medikal Ara┼čt─▒rmalar Konseyi, Kanada Diyetisyenleri, Amerikan Beslenme ve Diyetetik Akademisi, Britanya Beslenme Vakf─▒, Avustralya Diyetisyenler Derne─či, Mayo Clinic d├╝zg├╝n planlanm─▒┼č vegan beslenmenin, hamilelik, emzirme, bebeklik ve ├žocukluk dahil hayat─▒n her d├Ânemine uygun oldu─čunu belirten kurulu┼člardan baz─▒lar─▒.

Veganlar ve hamilelik ile ilgili detayl─▒ veganlik.org derlemesini okumak i├žin t─▒klay─▒n­čĹçVeganlar ve Hamilelik: Murat K─▒n─▒ko─člu, Yeliz Utku, NHS, Amerikan Beslenme Derne─či, Hester Campbell vegan ebeveynlik

Son G├╝ncelleme: 3 Kas─▒m 2017┬á­čî▒┬áveganlik.org

sizin yorumunuz: