alevilik

Alevilik’te Hayvanlar ve Do─ča ­čÉż

“Hem Alevi, hem de vegan olmak birbiriyle uyumlu mu? Alevilikte kurban gelene─či var, hayvan kesmek gerekmez mi?”

[├Âzet] Alevilik, veganl─▒─č─▒n felsefesiyle uyumlu inan├žlardan biri. Vegan olmak ve Alevilik aras─▒nda bir ├želi┼čki┬ás├Âz konusu g├Âr├╝nm├╝yor. Ki┼činin do─čan─▒n hakimi de─čil, bir par├žas─▒ oldu─čuna inanan Alevilikte, t├╝m varl─▒klarla uyum temel.┬áAlevilikÔÇÖte kurban gelene─či ise, hayvan kesmekten ibaret de─čil. ÔÇśKans─▒z kurbanÔÇÖ anlay─▒┼č─▒, bu gelene─čin veganl─▒k ile tamamen uyumlu bir ┼čekilde yerine getirilebildi─čini g├Âsteriyor.

Koruma, kollama, sahip ├ž─▒kma, birlikte ya┼čam

Yazar Remzi Kaptan bir makalesinde Alevilik inanc─▒nda do─čaya ve hayvana bak─▒┼č─▒ inceliyor. KaptanÔÇÖ─▒n yaz─▒s─▒ndan, Alevili─čin veganl─▒k ile uyumunu g├Âsteren k─▒s─▒mlar─▒ ┼č├Âyle derledik:

Alevilik inanc─▒, ki┼činin kendisi ve ├ževresiyle, do─čayla, c├╝mle varl─▒kla bar─▒┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒ esas alan bir inan├ž. Bu bar─▒┼č─▒kl─▒k insana, do─čan─▒n hakimi de─čil, bir par├žas─▒ oldu─čunun bilincini birlikte getiriyor.┬á─░nsan ├Âzel ve de─čerli bir varl─▒kt─▒r, E┼čref-i Mahluktur. Yani yarat─▒lm─▒┼člar─▒n en ┼čereflisidir. B├Âyle olmakla birlikte insan di─čer varl─▒klar ├╝zerinde sonsuz hak sahibi ve ├╝st├╝n de─čildir.

─░nsan─▒n ├╝st├╝nl├╝─č├╝ ve ├Âzelli─či, idrakindedir; bilinci ve inanc─▒ndan dolay─▒d─▒r. Bu bilin├ž ve inan├ž, insana di─čer varl─▒klar ├╝zerinde tahakk├╝m kurma hakk─▒n─▒ vermez, aksine di─čer varl─▒klar─▒ koruma ve kollama sorumlulu─ču y├╝kler.┬áAlevilik inanc─▒n─▒n do─čaya ve hayvanlara bak─▒┼č─▒ ┼ču ┼čekildedir: Koruma, kollama, sahip ├ž─▒kma, birlikte ya┼čama. Asla di─čer canl─▒lar ├╝zerinde bir hakimiyet kurma ve onlar─▒ ezme ┼čeklinde de─čildir. Yol ├Ânderlerimizin ortaya koyduklar─▒ ilkeler ve yine inanc─▒m─▒z─▒n uygulanmas─▒, bar─▒┼č─▒kl─▒k eksenlidir.

Kans─▒z Kurban: A┼čure, Helva, K├Âmbe…

Alevilikte yer alan kurban gelene─čine yazar┬áAli Duran G├╝l├ži├žek, bir makalesinde┬ádetayl─▒ bir ┼čekilde de─činiyor. Kurban gelene─činin yerine getirilmesinin g├╝n├╝m├╝zde veganl─▒─ča ne kadar yatk─▒n┬áoldu─čunu g├Âsteren noktalar─▒, ┼ču ┼čekilde:

Kansız Kurban (Foto: Çıla Gazetesi)

Tanr─▒-─░nsan-Do─ča sevgisine ve birli─čine dayanan AlevilikÔÇÖte as─▒l kurban, nefsini t─▒─člamakt─▒r. AlevilikÔÇÖte tanr─▒ya yakla┼čman─▒n en g├╝zel yolu sevgiden, g├╝zellikten, do─čruluktan, iyilikten, yani kamil (olgun, yetkin) insan olmaktan ge├žer.

ÔÇťKurbanÔÇŁ, s├Âzc├╝k anlam─▒yla ÔÇťyak─▒n olma, yak─▒nla┼čmaÔÇŁ demek. Genel anlam─▒yla, Tanr─▒ÔÇÖya manen yakla┼čmak, yak─▒nl─▒k g├Âstermek i├žin sunulan ve vas─▒ta k─▒l─▒nan ┼čey, kurban, adak, anlam─▒na gelir. Tek tanr─▒l─▒ dinlerden ├Ânceki ├žok Tanr─▒l─▒ dinler d├Âneminde de ger├žekle┼čtirilen kurban, tarihsel olarak Tanr─▒├žalara, Tanr─▒lara, do─ča g├╝├žlerine korunma, sa─čl─▒k ve dilek gibi ama├žlarla sunulan ve kanl─▒ kurban – kans─▒z kurban ┼čeklinde ikiye ayr─▒lan bir gelenekti.

Kanl─▒ kurbanlar, insanlardan ve hayvanlardan olu┼čurdu. Kans─▒z kurbanlar ise, genellikle tah─▒l ├╝r├╝nlerinden, ├╝z├╝m, ceviz, zeytin, s├╝t, ya─č, ┼čarap gibi ├╝r├╝nlerden yap─▒l─▒rd─▒.┬áG├╝n├╝m├╝zde de bu t├╝r kans─▒z kurbanlar halen yap─▒l─▒yor. ├ľrne─čin AnadoluÔÇÖda helva, A┼čure, kuruyemi┼č ve k├Âmbe gibi ├že┼čitli yiyecekler adak olarak sunulur, ziyaretlere┬ágidilir, ├Âl├╝lerin ruhuna lokma ├ž─▒kart─▒l─▒r.

Yemek israf─▒┬áyerine ba─č─▒┼č da bir┬átercih

Yiyeceklerin a┼č─▒r─▒ derecede israf edildi─či ve hatta ├ž├Âplere at─▒ld─▒─č─▒ g├╝n├╝m├╝zde Alevilerin bir k─▒sm─▒ inan├ž ve ya┼čam felsefeleri gere─čince, hayvan kesmek gibi kanl─▒ kurban gelenekleri yerine, kans─▒z kurbanlar─▒ (helva, b├Ârek, ├ž├Ârek, A┼čure a┼č─▒, k├Âmbe, vs) tercih ediyorlar. Ayr─▒ca baz─▒ kimseler de kurban kesmek yerine bu paray─▒ fakir, hasta ve kimsesiz insanlara g├Ândermeyi, baz─▒lar─▒ okul ve cemevi gibi toplumsal hizmet alanlara destek vermeyi, baz─▒lar─▒ da do─čan─▒n korunmas─▒na katk─▒da bulunmak i├žin k├Ây veya mahallelerinde a─ča├ž diktirmeyi se├žiyorlar. Bu uygulamalar, h├╝manist ya┼čam felsefesine ve Tanr─▒-─░nsan-Do─ča sevgisine dayanan Alevi ├Â─čretisine uyan g├╝zel ├Ârnekler.

A┼čure, helva, b├Ârek gibi kans─▒z kurban yemeklerinin ilk ba┼čta vegan olmayabilece─či d├╝┼č├╝n├╝lebilir. A┼čure asl─▒nda ├žok da lezzetli vegan bir tatl─▒. ├ço─ču ki┼či helvay─▒ da s├╝ts├╝z haz─▒rl─▒yor.┬áB├Ârek, ├ž├Ârek, k├Âmbe gibi tarifler de hi├žbir hayvansal ├╝r├╝n olmadan┬ákolayca yap─▒labiliyor.

Remzi Kaptan┬áyaz─▒s─▒nda kurban gelene─čini de ele al─▒yor:

Do─ča, hayvanlar ve c├╝mle varl─▒kla bar─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ esas alan Alevilikte kurban gelene─či olmas─▒ bir├žok kimse taraf─▒ndan yad─▒rganan bir durum. Alevilikte kurban gelene─či, inanc─▒ var, bu do─čru. Di─čer yandan Alevilikte kurban anlay─▒┼č─▒ hayvan kesip, et yemek de─čildir.

Kurban ile ama├žlanan iyilikte bulunmak, g├╝zellikler olu┼čturmakt─▒r. Eski ├ža─člarda birisine iyilikte, ihsanda bulunanman─▒n yolu ona kurban vermekti. Adak adamak, kurban niyet etmek inan├žlarda ve inanc─▒m─▒zda┬ávard─▒r. ├ľz├╝ itibariyle bununla ama├žlanan iyilikte bulunmak ve yard─▒m etmek, yard─▒mla┼čmakt─▒r. Ki bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda inanc─▒m─▒zda kans─▒z kurban diye ├žok ├Ânemli bir anlay─▒┼č da vard─▒r.

Do─ča ve hayvanlara egemenlik, inanc─▒m─▒za ayk─▒r─▒
Dilek A─čac─▒ (Foto: ├ç─▒la Gazetesi)

Hayvansal ├╝r├╝nler eski ├ža─člardan gelen bir kaynakt─▒r ve hayvanlar insanlar─▒n geli┼čiminde yararl─▒ olmu┼člard─▒r. Di─čer yandan hayvan─▒ ve do─čay─▒ g├Âzetmeyen, ihtiya├ž olmad─▒─č─▒ halde, ├žok k├Ât├╝ ┼čartlarda, kar ama├žl─▒ bir hayvansal ├╝retim ve t├╝ketim kabul edilemez. Bu, do─čall─▒─č─▒n s─▒n─▒rlar─▒n─▒n a┼č─▒lmas─▒ ve inanc─▒n bar─▒┼č─▒kl─▒k ilkesine ayk─▒r─▒ bir durumdur. Bu, do─ča ve hayvanlar ├╝zerinde egemenlik demektir. Hoyrat├ža ve hi├žbir hak tan─▒madan, do─čal dengeyi g├Âzetmeden yap─▒l─▒r, ihtiya├žtan dolay─▒ de─čildir, kar ve a┼č─▒r─▒ t├╝ketim maksatl─▒d─▒r.

B├Âylesi bir yakla┼č─▒m hem ├ževre i├žin, hem de hayvanlar i├žin kabul edilemez. ─░nsan do─čan─▒n hakimi de─čildir ve yine hayvanlar ├╝zerinde b├Âylesine hoyrat├ža bir hakka sahip de─čildir. ─░nsan do─čan─▒n bir par├žas─▒d─▒r ve hayvanlar─▒n┬áhaklar─▒na sayg─▒l─▒ olmakla y├╝k├╝ml├╝d├╝r. ─░nsan ihtiyac─▒n─▒n ├Âtesinde ve tamamen kar ama├žl─▒ olarak do─ča ve hayvanlara yakla┼č─▒m, inanc─▒n ├Âz├╝ne ayk─▒r─▒d─▒r. Alevilik inanc─▒ insana do─čay─▒ koruma sorumlulu─ču y├╝klemi┼čtir. Hayvanlara yakla┼č─▒m da bu temeldedir. ─░nsan─▒n hayvanlar ├╝zerinde sonsuz bir hakk─▒ yoktur, aksine hayvanlara kar┼č─▒ sorumluluklar─▒ vard─▒r.

Yaln─▒zca fikir verme ama├žl─▒ bu sayfada, Remzi KaptanÔÇÖ─▒n Alevilik ─░nanc─▒nda Do─čaya ve Hayvana Bak─▒┼č┬áve Ali Duran G├╝l├ži├žekÔÇÖin Alevilik’te Kurban T├Âreni┬ába┼čl─▒kl─▒ yaz─▒lar─▒n─▒,┬áveganl─▒kla ilgili olabilecek k─▒s─▒mlar─▒ ├Âne ├ž─▒karacak ┼čekilde derleyip, orijinallerine yak─▒n ┼čekilde d├╝zenleyerek kullanmaya ├žal─▒┼čt─▒k. Yukar─▒da verilen linklerden yaz─▒lar─▒n orijinallerini inceleyerek, daha detayl─▒ bilgi edinebilirsiniz. Bu sayfa g├╝ncelleme ve katk─▒lar─▒n─▒za a├ž─▒kt─▒r.­čî▒

Yorum g├Ândermek i├žin a┼ča─č─▒daki formu kullanabilirsinizÔĄÁ

Son g├╝ncelleme 7 Aral─▒k 2016┬á┬Ě┬á­čî▒┬áveganlik.org

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak.