Veganların beslenmesi konusunda maalesef birçok hatalı bilgi ve yanlış anlaşılma var. Hayvanlardan elde edilen ürünleri hiç tüketmeden yaşamak, sağlıksız sanılabiliyor.

Veganlar, beslenme de dahil, hiçbir alanda hayvanlar yoluyla elde edilen ürünleri kullanmıyor. Tabii her öğünde karşımıza çıkan ve sağlığımızı ilgilendiren beslenme konusu, en sık merak edilen konulardan. Beslenme herkes için çok önemli; gerekli besinleri yeterli oranda almak, sağlık için önemli bir şart.

Konuya dair temel bilgiler ve sık sorulanları, ilgili referanslarla birlikte aşağıda bulabilirsiniz

Bitkisel Beslenme ve Sağlık

· Bitkisel temelli beslenen veganlar, yeteri kadar sağlıklı olabilir mi?
Bu konuya dair, kişisel tahminlerimiz üzerinden konuyu tartışmak ya da temelsiz medyatik söylemlerle ilgilenmek yerine, bilime kulak vermek en doğrusu.

Dünyanın önde gelen beslenme ve sağlık kurumları, vegan bir şekilde beslenmenin bebekler, çocuklar, yaşlılar ve sporcular da dahil hayatın her döneminden bireye uygun olduğunu belirtiyor ¹.

Bu kurumlara Britanya Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS), ABD Beslenme ve Diyetetik Akademisi, ABD Tarım Bakanlığı (choosemyplate), Avustralya Hükümeti Ulusal Sağlık ve Medikal Araştırmalar Konseyi, Kanada Hükümeti (food guide), Birleşik Krallık Diyetisyenler Derneği, Kanada Diyetisyenleri, İngiliz Beslenme Vakfı ve Mayo Clinic gibi birçok kuruluş dahil.

Aksi yönde fikir beyan edenler, bunlara dair eğer varsa kanıt ve saygı duyulan hakemli dergilerde yayınlanmış akademik çalışmalarını, sıradan vegan bireylere değil, ilgili uzman kurumlara yönlendirebilir. Kurumların detaylı görüşleri için:

· Bu doğal mı? İnsanlar etçil değil mi?
Bu soru ve hararetli etçil-otçul tartışmaları, veganlığın asıl odak noktası değil.

İnsanlar vegan yaşam biçimine uygun bir şekilde, sağlıklı olarak hayatlarını normal biçimde sürdürebiliyor. Veganlık, hayvanlarla ilgili bir felsefe. Bu, ‘insanların geçmişten beri gelen doğası otçul, bu nedenle bitkisel beslenmeliyiz’ gibi bir amaç içermiyor. Konunun sadece beslenme ile alakalı olmadığına yukarıda zaten değinmiştim.

Olanaklarımız, kolay ve sağlıklı bir şekilde vegan yaşayabileceğimizi gösteriyor. Beslenme dışı konularda zaten hayvanları hiç sömürmeden yaşayabileceğimiz ortada.

Her yıl on milyarlarca hayvanı birer makine ve ürün gibi gören, onların doğal varoluşlarını reddeden ve onları bir ömür boyu kullanmayı ve öldürmeyi amaç edinen hayvancılık sektörüne karşı, ilgisiz konular hiçbir mazeret oluşturmamalı.

İnsanların özünde otçul olduğuna dair çeşitli teoriler de var ². Benzer bir örnek olarak ‘köpek’ dişleri, herkeste etçil çağrışımlar oluşturuyor. Oysa bu sadece bir isim. Bir hippopotamusun, gorillanın, gelada babununun ya da devenin güçlü ‘köpek dişleri’ni incelediğimizde, hepsinin otçul hayvanlar olduğunu görüyoruz. Köpek dişlerimizin hayvanları topluca yetiştirip, bıçaklarla boğazlarını kesip, makinelerle parçalayıp, pişirip sosladıktan sonra çatal bıçakla yememiz sürecinde herhangi bir doğal görevi günümüzde var gibi görünmüyor.

Fakat, bunların hiç olmadığını varsaysak bile, veganizm açısından bir fark yok.

‘Doğamız etçil’ gibi argümanlar bu açıdan yersiz. Örneğin doğamızda elektronik aletler yok, ama bunları günümüzün getirdiği olanaklarla kullanıyoruz. İnsanlar olarak, doğamız gereği yetkin düşünme kapasitemiz var. Buna göre hayvanlara yaklaşımımıza dair etik çizgiler belirlemek, zaten doğamıza en uygun davranış.

Vegan bir yaşam mümkün, dengeli bir vegan beslenme sağlıklı. Diğer teorik tartışmalar, etik açıdan bir şey değiştirmiyor.

· İhtiyacım olan tüm besinleri direkt alacak mıyım?
Bu, tamamen nasıl beslendiğimizle alakalı. Beslenmede dikkat etmesi gereken anahtar nokta, düzenli olarak zengin gıdalar tüketerek, besin çeşitliliğine önem vermek. Yediği ne olursa olsun, her gün aynı şeyleri tüketenler besin ihtiyaçlarını sağlıklı bir şekilde karşılayamayacaktır.

Bir gıdanın vegan olması, otomatik olarak onun ‘süpergıda’ olduğu anlamına gelmiyor. Önemli olan, gerekli besinlerle günlük ihtiyaçları karşılamak. Bunlar karşılandığı sürece, ek olarak, sağlığa özel bir katkısı olmayan atıştırmalıklar ya da işlenmiş diğer gıdaları da tüketmek, kişilerin kendi bilecekleri bir tercih.

Dengeli bir beslenme konusunda farklı kaynaklardan derlediğim, Dengeli Beslenme Önerileri yazısının okunmasını öneririm.
Dengeli Beslenme Önerileri

· Peki bitkisel beslenme, daha mı sağlıklı?

Bunun yanıtı, yine, nasıl beslendiğimizle alakalı. Vegan bir yaşam sürerken, çok sağlıklı bir şekilde, bitkisel beslenmek mümkün.

En ideal şekilde sağlıklı beslenmek veya arada sırada sağlıksız beslenmek, bu konuya önem vermemek, belirttiğim gibi her bireyin kendi bileceği bir konu. Bunlar veganlığın kendisine dair bir kriter teşkil etmiyor.

Fakat, bitkisel beslenmenin sağlık açısından birçok avantajı olduğu da birçok bilimsel çalışma ve uzman kurum tarafından dile getiriliyor. Buna, dünyanın en büyük beslenme profesyonelleri birliği olan Beslenme ve Diyetetik Akademisi dahil.

Aralarında Birleşmiş Milletler ³ ve Dünya Sağlık Örgütü gibi çeşitli topluluklar olan önde gelen kurumlar, hayvansal ürünler tüketmenin risklerine dikkat çekiyor ve bitkisel besinlerle beslenmeyi öneren tavsiyelerde bulunuyor.

Daha düşük bir kanser, diyabet ve erken ölüm riski, veganlığın övülen faydalarından bazıları. The Vegan Society’nin derlediği bilgilere göre:

Vegan beslenmenin lif açısından yüksek olması kolorektal kanser riskini azaltıyor. Genelde günde yedi kez meyve ve sebze yiyen veganların erken ölüm riski, günde bir kezden az bu tarz öğünler yiyenlere göre yüzde 33 daha düşük ⁵.

Sebze ve meyve açısından zengin, sağlıklı ve basit vegan yemeklerin çeşitliliği açısından, avantajlar şaşırtıcı değil. Nispeten kalorisi düşük öğünler veganların vücut kitle indeksleri ve yağ oranlarının da daha düşük olmasına neden oluyor ⁶. Bu da diyabet, kalp hastalıkları gibi kilo bağlantılı rahatsızlıkların daha az görülmesi demek. Kolesterol, kan basıncı ve ölüm oranları düşüyor. Prostat kanseri riski de veganlarda daha düşük ⁹.

Bir araştırmaya göre ¹⁰, 2050 yılında bitkisel bazlı beslenmenin yaygınlaşması, her yıl 8.1 milyon insanın erken ölmesine engel olabilir. Kırmızı ve işlenmiş etin azalması da buna neden faktörlerden biri. Dünya Sağlık Örgütü bu eti kolorektal kanser riski nedeniyle “kanserojen” olarak sınıflandırdı ¹¹.

Veganlar genellikle nasıl beslendiklerine dikkat ettikleri için, kendilerini daha iyi eğitip daha sağlıklı beslenebiliyor. Bu da genel olarak daha sağlıklı olmalarına neden oluyor. Mikrobesinler açısından dikkatli beslenmeyen herkesin, zayıf kalma riski var.

· Hayvansal beslenmenin zararları mı var?

Veganizmin daha sağlıklı olup olmadığı konusu gibi, hayvanların kullanıldığı ürünleri tüketmemenin sağlık etkenleri de, veganizmin asıl odak noktası değil. Fakat sağlık konusunda hayvansal ürünleri tüketmenin zararlarına dair, yukarıda da değindiğim, birçok çalışma paylaşılıyor.
Video: Dr Suat Erus ile Hayvansal Beslenmenin Sağlığa Etkileri

· B12 vitamini? Takviye almak doğal mı?

Veganların B12 vitamini takviyesi ihtiyacı en çok öne çıkan konulardan. Genelde B12 üzerinden veganlığın ne kadar sağlıksız olduğu, doğaya uygun olmadığı gibi çarpık iddialar ortaya atılıyor.

B12 vitaminine dair sık sorulanlar için:

· Protein, kalsiyum, demir, omega alımı

Dengeli bir beslenme ile tümünü, özel hesaplamalara gerek olmadan almak mümkün.

Dengeli bir beslenme konusunda farklı kaynaklardan derlediğim, Dengeli Beslenme Önerileri yazısının okunmasını öneririm.
Dengeli Beslenme Önerileri

Bu başlıkları daha detaylı inceleyebileceğiniz yazılar:



· D vitamini

D vitamininin kaynağı herkes için güneş. Sürekli güneş görmeden kapalı alanlarda bulunmuyorsanız, güneşin nispeten az olduğu kış ayları haricinde D vitamini için çok bir sorun çekmezsiniz. Günde 15 dakika veya fazlası güneş görmek D vitamini alımına yetiyor.

Yeterli güneş göremiyorsanız, D vitamini takviyesi ve D vitaminiyle güçlendirilmiş besinler ya da meyve suları tüketmeye dikkat edin. D3 vitamini çoğu zaman hayvansal kaynaklardan geliyor; bu noktada kaynağından emin değilseniz D2 gibi alternatifleri dikkate almanız önerilir. (30 Kasım 2019 notu: Bu bölüm yakında daha detaylı bilgiler ile güncellenecek)

· Spor yaşamı

Vegan sporcular, hayvansal ürünler olmadan ne kadar sağlıklı ve güçlü olunabildiğini güzel bir şekilde gösteriyor.

Spor kategorisinden bilgiler için:

· İlaçların kullanımı

Hayvanlara eziyetin hayatın her alanına derinden işlediği, vegan olmayan bir dünyada yaşıyoruz. İlaç sektörü de, çoğunlukla veganlığa uygun olmayan yöntemlerle işleyen, ama herkesin hayatını sürdürebilmek için ihtiyaç duyduğu bir alan. Çoğu ilaç, (yasal zorunluluklar nedeniyle de) hayvanlar üstünde test edilip kullanıma sunuluyor. Bu konuda Vegan Topluluğu’nun önemli bir uyarısı:

Doktorların reçete ettiği bir ilacı kullanmaktan kaçınmanız kesinlikle tavsiye edilmez – hayatını riske atan bir veganın kimseye faydası yok. Doktorunuzdan, mümkünse içinde laktoz, jelatin gibi hayvansal içerik bulunmayan ilaçlar yazmasını isteyebilirsiniz. Muadil ilaçları, doktor ve eczacınıza danışmadan kullanmayın. (30 Kasım 2019 notu: Bu bölüm yakında daha detaylı bilgiler ile güncellenecek)

· Hamilelik ve Çocuklar

İlk sorudaki kaynaklarda da belirtildiği gibi, vegan olmak hamilelik, emzirme, çocukluk ve ergenlik dönemleri dahil, hayatın her döneminde sağlıklı bir şekilde mümkün.

Farklı bilgilerden yer alan bir derleme için şu yazıya göz atabilirsiniz.:
Hem hamile, hem vegan olunur mu?

Referanslı bilgiler ile derlediğim veganlik.org sağlık kategorisi, yalnızca bilgilendirme amaçlı. Hukuki olarak tıbbi bir kişisel tavsiye, teşhis, tedavi niteliği taşımıyor. Alıntılar ve araştırma sonuçları için lütfen ilgili akademik kaynakları ziyaret edin.

bu sayfayı arkadaşlarımla

Yorum yapın