Veganizmin K─▒sa Tarihi ­čôť­čÉż


Veganizm, tahmin edilenden daha uzun bir ge├žmi┼če sahip. Hayvansal ├╝r├╝nlerin kullan─▒m─▒ndan m├╝mk├╝n oldu─ču kadar ka├ž─▒narak ya┼čamay─▒ se├žen veganlar─▒n, her zaman var oldu─ču s├Âylenebilir – ├ço─čunlukla dinsel ya da spirit├╝el sebeplerle.

Daha yak─▒n ge├žmi┼čte ise, 1830ÔÇÖlu y─▒llarda, ÔÇÖvejetaryenÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝n├╝n orijinal kullan─▒m─▒ hi├žbir hayvansal ├╝r├╝n kullanmayan ve vegan beslenen ki┼čileri tan─▒ml─▒yordu. Bu ilk ÔÇśvejetaryenlikÔÇÖ, giyim ve ya┼čam─▒n di─čer alanlar─▒n─▒ da kaps─▒yor ve g├╝n├╝m├╝zdeki veganizm fikrine benziyordu.

1847 y─▒l─▒nda Vejetaryen Toplulu─čuÔÇÖnun (The Vegetarian Society) kurulmas─▒ ile birlikte, topluluk ├╝yelerinin yumurta ve s├╝t yemesine izin vermeye ba┼člad─▒, fakat vejetaryenli─čin tan─▒m─▒ halen netle┼čmemi┼čti. ├ľrne─čin 1886 y─▒l─▒nda Londra Vejetaryen Toplulu─ču ba┼čkan yard─▒mc─▒s─▒ Anna Bonus Kingsford, vejetaryen olmad─▒─č─▒n─▒, ├ž├╝nk├╝ ÔÇśtereya─č─▒, peynir, yumurta ve s├╝t gibi hayvansal ├╝r├╝nler kulland─▒─č─▒n─▒ÔÇÖ belirtmi┼čti.

1900ÔÇÖl├╝ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda Vejetaryen Toplulu─ču b├╝lteni ÔÇťThe Vegetarian MessengerÔÇŁ sayfalar─▒nda, vejetaryenlerin yumurta ve s├╝t ├╝r├╝nleri t├╝ketip t├╝ketmemesi tart─▒┼č─▒l─▒yordu. Bu tart─▒┼čma 1. D├╝nya Sava┼č─▒ sonras─▒nda da s├╝rd├╝ ve sonunda 1944 y─▒l─▒nda Vegan Toplulu─čuÔÇÖnun kurulmas─▒yla devam etti. 1. D├╝nya Sava┼č─▒ ├Âncesi ve sonras─▒nda, Vejetaryen Toplulu─ču, g├╝n├╝m├╝zde ÔÇśveganÔÇÖ olarak an─▒lan beslenme bi├žimini do─čru ilerledi─či g├Âr├╝n├╝yordu.

1923 y─▒l─▒nda The Vegetarian MessengerÔÇÖ─▒n edit├Âr├╝ ┼č├Âyle demi┼čti: ÔÇśVejetaryenler i├žin en ideal yakla┼č─▒m─▒n, t├╝m hayvansal ├╝r├╝nlerden ka├ž─▒nmak oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yoruzÔÇÖ. Jurnalde yer verilen yorumlardan ilki, daha sonra Vegan Toplulu─čuÔÇÖnu kuracak olan Donald WatsonÔÇÖa aitti.

Vegan Toplulu─ču’nun (The Vegan Society) kurulu┼ču

1943 y─▒l─▒nda WatsonÔÇÖ─▒n Vejetaryen Toplulu─čuÔÇÖnda vejetaryenlik ve s├╝t ├╝r├╝nleri ├╝st├╝ne bir konu┼čma yapmas─▒ ard─▒ndan, s├╝t ├╝r├╝nleri kullanmayan vejetaryenler olarak Topluluk i├žerisinde bir grup kurulmamas─▒ tart─▒┼č─▒ld─▒. Topluluk zamanla bu ├Âneriyi ├že┼čitli sebeplerle reddederek, bu grubun ayr─▒ bir topluluk kurmas─▒n─▒ ├Ânerdi. 1944 Kas─▒m ay─▒nda Watson, Elsie Shrigley ve d├Ârt di─čer ki┼či daha LondraÔÇÖdaki Attic ClubÔÇÖda yeni toplulu─čun kurulmas─▒ i├žin topland─▒.

Toplant─▒n─▒n tam g├╝n├╝ belli olmasa da, g├╝n├╝m├╝zde Vegan Toplulu─čuÔÇÖnun kurulu┼ču (ve D├╝nya Vegan G├╝n├╝) her y─▒l 1 Kas─▒m g├╝n├╝nde kutlan─▒yor.

Vegan s├Âzc├╝─č├╝ nas─▒l olu┼čturuldu?

Toplulu─čun ÔÇśVeganÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝n├╝ olu┼čturmas─▒ da bu s├╝re├žte ├že┼čitli ├Ânerilerle geli┼čti: ÔÇśS├╝t ├╝r├╝n├╝ kullanmayan vejetaryenÔÇÖ tan─▒m─▒, ├žok uzun ve karma┼č─▒k oldu─ču ve yumurta kullan─▒m─▒na de─činmedi─či i├žin uygun bulunmad─▒.

Watson ve e┼či Dorothy ÔÇśveganÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝n├╝ ├Ânerdi ve ├╝yelere yeni ├Âneriler i├žin ├ža─čr─▒ yapt─▒. Gelen baz─▒ ├Âneriler ┼č├Âyleydi: Dairyban, Vitan, Benevore, Sarnivore, Beaumangeur. Son olarak yerel vejetaryen toplulu─čunun sekreteri olan Watson, ÔÇśKimsenin geli┼čtirmeye ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒ÔÇÖ not ederek, kendi ├Ânerisinin kullan─▒m─▒nda karar k─▒ld─▒, yaz─▒m─▒ k─▒sa olan bir s├Âzc├╝─č├╝n yarar─▒n─▒ biliyordu.

Watson, ÔÇśvejetaryenÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝yle ba┼člayan bu beslenme bi├žiminin, isminin de bu s├Âzc├╝kten t├╝retilmesinin do─čal oldu─čuna dikkat ├žekti. S├Âzc├╝k i├žin WatsonÔÇÖa at─▒fta bulunulsa da kendisi, s├Âzc├╝─č├╝n fikrinin kurucu ├╝yeler olan Henderson ├žifti oldu─čunu, onlar─▒n ├Ânerisiyle ÔÇÖAllvegaÔÇÖ, ÔÇśAllveganÔÇÖ ba┼čl─▒─č─▒yla ├ž─▒kmas─▒n─▒ planlanan dergilerinden, ÔÇśveganÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝n├╝ al─▒nt─▒layarak k─▒saltt─▒─č─▒n─▒ belirtiyor.

ÔÇśVegaÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝ de vejetaryenler aras─▒nda belli bir s├╝redir kullan─▒l─▒yordu: 1934 y─▒l─▒ndan itibaren LondraÔÇÖn─▒n en ├╝nl├╝ vejetaryen restoranlar─▒n─▒n birinin ad─▒ Vega idi.

­čĹë┬áVeganizmin tan─▒m─▒

1949 y─▒l─▒nda Leslie J Cross, toplulu─čun bir tan─▒ma ihtiyac─▒ oldu─čuna i┼čaret ederek veganl─▒k i├žin ÔÇťHayvanlar─▒n insanl─▒─č─▒n s├Âm├╝r├╝s├╝nden kurtar─▒lmas─▒ ilkesiÔÇŁ tan─▒m─▒n─▒ ├Ânerdi. Bu daha sonra ÔÇťHayvanlar─▒n insanlar taraf─▒ndan s├Âm├╝r├╝lerek g─▒da, ticaret, ├žal─▒┼čma, avlanma, deney ve di─čer t├╝rl├╝ kullan─▒m─▒na son vermeyi hedeflemekÔÇŁ olarak a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturuldu.

Vegan Toplulu─ču 1979 y─▒l─▒nda dernekle┼čti─činde, ÔÇťveganl─▒kÔÇŁ tan─▒m─▒n─▒ ┼ču ┼čekilde g├╝ncelledi:

Hayvanlar─▒n g─▒da, giyim ya da ba┼čka ama├žlar u─čruna maruz kald─▒klar─▒ s├Âm├╝r├╝ ve zulm├╝n her t├╝rl├╝s├╝nden, uygulanabilir olan en m├╝mk├╝n mertebede ka├ž─▒nan ve ek olarak insanlar─▒n, hayvanlar─▒n ve ├ževrenin yarar─▒na, hayvan kullan─▒m─▒n─▒ i├žermeyen alternatiflerin geli┼čtirilmesi ve kullan─▒m─▒n─▒ destekleyen bir felsefe ve ya┼čam bi├žimi. Beslenme konusunda, tamamen veya k─▒smi olarak hayvanlardan elde edilen ├╝r├╝nlerin reddedilmesi anlam─▒na gelir.

Son g├╝ncelleme: 1 Mart 2018┬á┬Ě Kaynaklar:┬áVegan Toplulu─ču┬á┬Ě­čî▒ veganlik.org

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak.