Veganizmin K─▒sa Tarihi ­čôť­čÉż

Veganizm, tahmin edilenden daha uzun bir ge├žmi┼če sahip. Hayvansal ├╝r├╝nlerin kullan─▒m─▒ndan m├╝mk├╝n oldu─ču kadar ka├ž─▒narak ya┼čamay─▒ se├žen veganlar─▒n, her zaman var oldu─ču s├Âylenebilir – ├ço─čunlukla dinsel ya da spirit├╝el sebeplerle.

Daha yak─▒n ge├žmi┼čte ise, 1830ÔÇÖlu y─▒llarda, ÔÇÖvejetaryenÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝n├╝n orijinal kullan─▒m─▒ hi├žbir hayvansal ├╝r├╝n kullanmayan ve vegan beslenen ki┼čileri tan─▒ml─▒yordu. Bu ilk ÔÇśvejetaryenlikÔÇÖ, giyim ve ya┼čam─▒n di─čer alanlar─▒n─▒ da kaps─▒yor ve g├╝n├╝m├╝zdeki veganizm fikrine benziyordu.

1847 y─▒l─▒nda Vejetaryen Toplulu─čuÔÇÖnun (The Vegetarian Society) kurulmas─▒ ile birlikte, topluluk ├╝yelerinin yumurta ve s├╝t yemesine izin vermeye ba┼člad─▒, fakat vejetaryenli─čin tan─▒m─▒ halen netle┼čmemi┼čti. ├ľrne─čin 1886 y─▒l─▒nda Londra Vejetaryen Toplulu─ču ba┼čkan yard─▒mc─▒s─▒ Anna Bonus Kingsford, vejetaryen olmad─▒─č─▒n─▒, ├ž├╝nk├╝ ÔÇśtereya─č─▒, peynir, yumurta ve s├╝t gibi hayvansal ├╝r├╝nler kulland─▒─č─▒n─▒ÔÇÖ belirtmi┼čti.

1900ÔÇÖl├╝ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda Vejetaryen Toplulu─ču b├╝lteni ÔÇťThe Vegetarian MessengerÔÇŁ sayfalar─▒nda, vejetaryenlerin yumurta ve s├╝t ├╝r├╝nleri t├╝ketip t├╝ketmemesi tart─▒┼č─▒l─▒yordu. Bu tart─▒┼čma 1. D├╝nya Sava┼č─▒ sonras─▒nda da s├╝rd├╝ ve sonunda 1944 y─▒l─▒nda Vegan Toplulu─čuÔÇÖnun kurulmas─▒yla devam etti. 1. D├╝nya Sava┼č─▒ ├Âncesi ve sonras─▒nda, Vejetaryen Toplulu─ču, g├╝n├╝m├╝zde ÔÇśveganÔÇÖ olarak an─▒lan beslenme bi├žimini do─čru ilerledi─či g├Âr├╝n├╝yordu.

1923 y─▒l─▒nda The Vegetarian MessengerÔÇÖ─▒n edit├Âr├╝ ┼č├Âyle demi┼čti: ÔÇśVejetaryenler i├žin en ideal yakla┼č─▒m─▒n, t├╝m hayvansal ├╝r├╝nlerden ka├ž─▒nmak oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yoruzÔÇÖ. Jurnalde yer verilen yorumlardan ilki, daha sonra Vegan Toplulu─čuÔÇÖnu kuracak olan Donald WatsonÔÇÖa aitti.

Vegan Toplulu─ču’nun (The Vegan Society) kurulu┼ču

1943 y─▒l─▒nda WatsonÔÇÖ─▒n Vejetaryen Toplulu─čuÔÇÖnda vejetaryenlik ve s├╝t ├╝r├╝nleri ├╝st├╝ne bir konu┼čma yapmas─▒ ard─▒ndan, s├╝t ├╝r├╝nleri kullanmayan vejetaryenler olarak Topluluk i├žerisinde bir grup kurulmamas─▒ tart─▒┼č─▒ld─▒. Topluluk zamanla bu ├Âneriyi ├že┼čitli sebeplerle reddederek, bu grubun ayr─▒ bir topluluk kurmas─▒n─▒ ├Ânerdi. 1944 Kas─▒m ay─▒nda Watson, Elsie Shrigley ve d├Ârt di─čer ki┼či daha LondraÔÇÖdaki Attic ClubÔÇÖda yeni toplulu─čun kurulmas─▒ i├žin topland─▒.

Toplant─▒n─▒n tam g├╝n├╝ belli olmasa da, g├╝n├╝m├╝zde Vegan Toplulu─čuÔÇÖnun kurulu┼ču (ve D├╝nya Vegan G├╝n├╝) her y─▒l 1 Kas─▒m g├╝n├╝nde kutlan─▒yor.

Vegan s├Âzc├╝─č├╝ nas─▒l olu┼čturuldu?

Toplulu─čun ÔÇśVeganÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝n├╝ olu┼čturmas─▒ da bu s├╝re├žte ├že┼čitli ├Ânerilerle geli┼čti: ÔÇśS├╝t ├╝r├╝n├╝ kullanmayan vejetaryenÔÇÖ tan─▒m─▒, ├žok uzun ve karma┼č─▒k oldu─ču ve yumurta kullan─▒m─▒na de─činmedi─či i├žin uygun bulunmad─▒.

Watson ve e┼či Dorothy ÔÇśveganÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝n├╝ ├Ânerdi ve ├╝yelere yeni ├Âneriler i├žin ├ža─čr─▒ yapt─▒. Gelen baz─▒ ├Âneriler ┼č├Âyleydi: Dairyban, Vitan, Benevore, Sarnivore, Beaumangeur. Son olarak yerel vejetaryen toplulu─čunun sekreteri olan Watson, ÔÇśKimsenin geli┼čtirmeye ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒ÔÇÖ not ederek, kendi ├Ânerisinin kullan─▒m─▒nda karar k─▒ld─▒, yaz─▒m─▒ k─▒sa olan bir s├Âzc├╝─č├╝n yarar─▒n─▒ biliyordu.

Watson, ÔÇśvejetaryenÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝yle ba┼člayan bu beslenme bi├žiminin, isminin de bu s├Âzc├╝kten t├╝retilmesinin do─čal oldu─čuna dikkat ├žekti. S├Âzc├╝k i├žin WatsonÔÇÖa at─▒fta bulunulsa da kendisi, s├Âzc├╝─č├╝n fikrinin kurucu ├╝yeler olan Henderson ├žifti oldu─čunu, onlar─▒n ├Ânerisiyle ÔÇÖAllvegaÔÇÖ, ÔÇśAllveganÔÇÖ ba┼čl─▒─č─▒yla ├ž─▒kmas─▒n─▒ planlanan dergilerinden, ÔÇśveganÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝n├╝ al─▒nt─▒layarak k─▒saltt─▒─č─▒n─▒ belirtiyor.

ÔÇśVegaÔÇÖ s├Âzc├╝─č├╝ de vejetaryenler aras─▒nda belli bir s├╝redir kullan─▒l─▒yordu: 1934 y─▒l─▒ndan itibaren LondraÔÇÖn─▒n en ├╝nl├╝ vejetaryen restoranlar─▒n─▒n birinin ad─▒ Vega idi.

­čĹë┬áVeganizmin tan─▒m─▒

1949 y─▒l─▒nda Leslie J Cross, toplulu─čun bir tan─▒ma ihtiyac─▒ oldu─čuna i┼čaret ederek veganl─▒k i├žin ÔÇťHayvanlar─▒n insanl─▒─č─▒n s├Âm├╝r├╝s├╝nden kurtar─▒lmas─▒ ilkesiÔÇŁ tan─▒m─▒n─▒ ├Ânerdi. Bu daha sonra ÔÇťHayvanlar─▒n insanlar taraf─▒ndan s├Âm├╝r├╝lerek g─▒da, ticaret, ├žal─▒┼čma, avlanma, deney ve di─čer t├╝rl├╝ kullan─▒m─▒na son vermeyi hedeflemekÔÇŁ olarak a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturuldu.

Vegan Toplulu─ču 1979 y─▒l─▒nda dernekle┼čti─činde, ÔÇťveganl─▒kÔÇŁ tan─▒m─▒n─▒ ┼ču ┼čekilde g├╝ncelledi:

Hayvanlar─▒n g─▒da, giyim ya da ba┼čka ama├žlar u─čruna maruz kald─▒klar─▒ s├Âm├╝r├╝ ve zulm├╝n her t├╝rl├╝s├╝nden, uygulanabilir olan en m├╝mk├╝n mertebede ka├ž─▒nan ve ek olarak insanlar─▒n, hayvanlar─▒n ve ├ževrenin yarar─▒na, hayvan kullan─▒m─▒n─▒ i├žermeyen alternatiflerin geli┼čtirilmesi ve kullan─▒m─▒n─▒ destekleyen bir felsefe ve ya┼čam bi├žimi. Beslenme konusunda, tamamen veya k─▒smi olarak hayvanlardan elde edilen ├╝r├╝nlerin reddedilmesi anlam─▒na gelir.┬á

Son g├╝ncelleme: 1 Mart 2018┬á┬Ě Kaynaklar:┬áVegan Toplulu─ču┬á┬Ě­čî▒ veganlik.org

bu sayfay─▒ arkada┼člar─▒mla

Veganizmin K─▒sa Tarihi ­čôť­čÉż” ├╝zerine 4 yorum

  1. ay ├žok g├╝zel bi yaz─▒. vegan─▒m ama bilmiyordum bunlar─▒. beni orijinal tan─▒mdaki ÔÇťk─▒smi olarakÔÇŁ ifadesi rahats─▒z etti ama san─▒r─▒m art─▒k kullan─▒lm─▒yor zaten. bir de m├╝mk├╝n olan ifadesi zaten yap─▒labileceklerin s─▒n─▒rl─▒ oldu─čuna i┼čaret ediyor, ekstra oraya keyfiyet eklemek gibi oluyor ÔÇťk─▒smiÔÇŁ ifadesi diye d├╝┼č├╝n├╝yorum. elinize sa─čl─▒k

    Cevapla
    • Merhabalar Soner Cem,

      ├ľncelikle yorumunuz i├žin ├žok te┼čekk├╝rler ­čÖé Faydal─▒ buldu─čunuza sevindim.

      ─░lk olarak bu veganizm tan─▒m─▒ tamamen g├╝ncel ve d├╝nya ├žap─▒nda kabul edilen tek tan─▒m. Belirtti─činiz noktalarla ilgili birka├ž not iletmek istedim:

      – “K─▒smi” ifadesi ile ilgili bir yanl─▒┼č anla┼č─▒lma durumu olabilir mi acaba? Tam olarak rahats─▒z edici olan k─▒sm─▒ nedir anlayamad─▒m. Bu tan─▒m, k─▒smen ya da tamamen hayvansal i├žeren ├╝r├╝nlerin, vegan olmad─▒─č─▒n─▒ belirtiyor. ├ço─ču ├╝r├╝n bildi─činiz gibi tamamen hayvansal de─čil ama k─▒smen hayvansal i├žerik bulunduruyor; bu nedenle vegan olmuyorlar. ├ľrne─čin s├╝t tamamen hayvansal iken, s├╝tl├╝ bir bisk├╝vi ise k─▒smen hayvansal i├žeriyor. ─░fadenin orijinalini https://veganlik.org/nedir/ sayfas─▒nda inceleyebilirsiniz. “(…) dispensing with all products derived wholly or partly from animals.” ┼čeklinde bu k─▒s─▒m. Dolay─▒s─▒yla veganizm beslenme konusunda, tamamen veya k─▒smi olarak hayvanlardan elde edilen ├╝r├╝nlerin reddedilmesi anlam─▒na geliyor.

      – “Uygulanabilir olan en m├╝mk├╝n mertebede” k─▒smi ise yine veganizm tan─▒m─▒n─▒n tutarl─▒l─▒k a├ž─▒s─▒ndan temel noktalar─▒ndan birisi. Vegan olmayan bir d├╝nyada ya┼č─▒yoruz ve uygulanabilir olmayan noktalar var. ├ľrne─čin mesela vergi vermemiz, hayvansal ├╝r├╝nlere her y─▒l milyarlarca lira hibe sunan devletin bu uygulamas─▒na katk─▒da bulunmam─▒z anlam─▒na geliyor. Kamu ara├žlar─▒n─▒ kullanmak, ila├ž sekt├Âr├╝, her t├╝r bitkisel tar─▒mc─▒l─▒ktaki hayvanlara zarar veren durumlar, baz─▒ evcille┼čtirilmi┼č hayvanlar─▒n beslenmesi gibi bir├žok durum ve dolayl─▒ durumlarda bazen hayvanlar─▒n etkilenmemesi g├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda uygulanabilir olarak m├╝mk├╝n de─čil. Bu “m├╝mk├╝nl├╝k” ayr─▒nt─▒s─▒, asl─▒nda veganizm tan─▒m─▒na g├Âre bir ├želi┼čki olmad─▒─č─▒na dikkat ├žekiyor. Sonu├žta veganizm imkans─▒z olan─▒ istemek de─čil; gayet uygulanabilir bir ya┼čam felsefesi.

      Dilerim a├ž─▒klay─▒c─▒ olmu┼čtur,
      Sorular─▒n─▒z olursa her zaman iletebilirsiniz ­čÖé

      Sevgiler,
      Emir

  2. Aa evet T├╝rk├žeÔÇÖnin azizli─čine u─čram─▒┼č─▒m. K─▒smi olarak reddetmek gibi anlam─▒┼čt─▒m ama asl─▒nda orada onu demiyormu┼č. Te┼čekk├╝rler

    Cevapla

Yorum yap─▒n