Bebek ve Çocuklarda Vegan Beslenme

Vegan çocuk büyütme ve bebeklerde vegan beslenmeye dair merak edilen ve öne çıkan konuları, diyetisyen Başkara ile konuştuk.

Sağlıklı bir beslenme için her zaman çeşitlendirilmiş gıdalarla yeterli besin tüketildiğine dikkat etmek gerekiyor; bu durum çocuklar için de tabii ki farklı değil.

Birçok sağlık kuruluşu ve kurumsal diyetisyen birliğine göre*, besin çeşitliliğine önem verilen bir beslenme ile çocukların tüm besin ihtiyaçları vegan olarak karşılanabiliyor. Diğer tüm çocuklar gibi vegan çocuklarda da besin gruplarının, yaşlara göre verilmesine de dikkat etmek gerek.

Vegan beslenmenin çocukların büyüme ve gelişimlerine olumlu katkı sağladığı da belirtilen dikkat çekici noktalar. Vegan beslenme çocuklarda doymuş yağ, kolesterolü sınırladığı için yetişkinlikte ortaya çıkabilecek hastalık risklerini azaltabiliyor. Önemli olan nokta ise, beslenmenin doğru planlanmış olması.

Sağlıklı bir çocuk büyütmek, tüm ebeveynlerin bileceği gibi üstüne biraz dikkat ve araştırma gerektiren bir konu. veganlik.org, diyetisyen Kevser Başkara ile vegan çocuk büyütme ve beslenmeye dair öne çıkan konuları konuştu.

röportaj: Eylül Ezgi ? veganlik.org

Eylül Ezgi: Dünya çapında birçok resmi sağlık kurumu ve diyetisyen birlikleri*, düzgün planlanmış vegan bir beslenmenin bebeklik ve çocukluk dahil hayatın her dönemine uygun olduğunu belirtiyor. Türkiye’de durum nasıl?

Kevser Başkara: Türkiye’de vegan çocuklarla ilgili yapılmış bir çalışma yok. Diyetetik camiası henüz veganlıkla ilgili açıklamalar yapmıyor; bu alanda çalışan insan yok. Ben ve bir diyetisyen arkadaşım daha var vegan beslenen, ikimiz varız sadece. İleride artacağını düşünüyorum, müstakbel meslektaşlarımız bu konuyla oldukça ilgili.

Bebeklerin vegan beslenmesi, yetişkinlere göre daha detaylı bir alan. Mesela 6 aylık, 7 aylık ve 8 aylık çocukların beslemesi birbirinden farklı. Bebeklik döneminde besin ihtiyaçlarını karşılayan en önemli kaynak anne sütü. Bebeğin anne sütü alıp almaması, ek besinlerin alımıyla ilgili farklılıklar yaratır. Anne sütü olmadan çocuk sağlıklı büyüyemiyor. Anne sütü alamayan çocukların da düzgün beslenmeleri gerekiyor.

Vegan beslenme çocuk ve bebekler için de uygun. Bir bebeğin zaten ete ya da süte ihtiyacı yok. Aslında çocuğun et yememesi lazım. Etteki büyüme faktörü çocuk için oldukça zararlı.

Büyüme faktörü nedir?

Çocuğun dengeli büyümesinin önünde bir engel. Et yedirerek, çocuğun büyüme seyrinin önüne geçiyorsunuz.
Daha hızlı ve daha erken kemikleşme oluşuyor. Süt de öyle mesela, çocuğa verilmemesi gereken bir şey. Çocuğun bağırsakları daha yeni gelişmeye başlıyor. Anne sütünü bıraktıktan hemen sonra inek sütüne başlarsanız, bağırsaklarında belirli mikro kanamalar oluşuyor.

Süt çok da alerjen bir sıvı. Ülkelerdeki laktoz alerjilerine bakınca inanılmaz kötü bir tablo. Çünkü laktozu sindiren enzimle ilgili bir sıkıntımız var.

Bahsettiğiniz mikro kanamalar kendini nasıl belli ediyor?

Çocuğun oto-immün hastalıklara yakalanmasına neden olabilir, ishalle belli edebilir. Bağırsaklar, bağışıklığın %70-80’ini oluşturan organlar. Düzgün tutmamız gereken bağırsak florasını, hayvansal gıdaların bozduğuna dair birçok çalışma var.

Vegan bebeklerde anne sütünün yetersiz olması ya da hiç olmaması durumunda alternatifler nedir? Türkiye’de ulaşılabiliyor mu bunlara?

Süt alerjisiyle ilgili pek çok mama var. Süt içermeyen mamalar büyük olasılıkla vegan oluyor. Alternatifler bebeğin hangi ayda olduğuna göre değişiyor. Mesela 7. ayda kuru bakliyatlar ezilerek verilmeye başlanabilir. Biraz daha sıvı şeyler verilmesi çok daha iyi. 8. aydan itibaren bebek aileyle birlikte yemek yiyebilir. Aile ne yiyorsa, mesela sebze çorbası gibi, çocuğa verebilir. Ama hayvansal gıda vermeleri asla gerekmiyor.

Bebeklere 8. aydan itibaren kıyma önerildiğini çok gördüm.

Evet, et “besleyici” olarak görülüyor. Halbuki bitkisel besinlerin içinde o kadar güzel şeyler var ki. Sebzeler mineral ve vitamin açısından çok zengin.

Proteine ise büyüme dönemi haricinde bahsedildiği kadar ihtiyacımız yok. Büyüme ve gelişme döneminin başında çocuklar daha fazla proteine ihtiyaç duyar. İştahsız ya da hasta olması durumunda çocuğa takviye de gerekebilir. Çocuğu öncelikle doğal besinlerle beslemek gerekiyor.

Meyve, sebzeler, sebze çorbaları çok iyi başlangıçlar sağlayabilir. Bebekler özellikle çorbaları daha iyi tolere ediyor. Tabii bebeğin içinde bulunduğu aya göre değişir.

Fıstık, ceviz gibi besinler bebekler için alerjen olabilir. Bu gıdaları bir yaşından sonra vermekte fayda var. Bir gıda ilk kez verilecekse, başka gıdalarla karıştırıp değil, tek başına verilmesini öneririm. Anne babalar çocuklarını bu konuda iyi gözlemlemeli. Böylece çocukta oluşabilecek tepkiler doğru tespit edilmiş olur.

Sağlıklı ve düzenli beslenen bir çocuğun B-12 vitamini haricinde alması zorunlu olan bir takviye var mı?

B-12 mutlaka gerekiyor. Emziren vegan anne gerçekten düzenli besleniyorsa ve çocuk anne sütünü alıyorsa, o çocuğun sütü zaten sağlıklıdır.

Emzirme için 6 ay deniyor ama çocuk emebildiği kadar anne sütü almalı. Tabii 6. aydaki anne sütü ile 1. aydaki aynı değil. 6. aydan sonra takviyeler eşliğinde çocuk emmeye devam etmeli.

Anne sütünden ilk gelen damla ve son gelen damla arasındaki yağ miktarı eşit değil, son damladaki yağ miktarı çocuğun doymasını sağlamak için daha fazla.

Çocuklarda fitat ve oksalat alımına dikkat edilmesi gerektiğine dikkat çekiyorsunuz. Bu maddeler nelerde bulunuyor ve önemleri nedir?

Fitat ve oksalatlar yüksek miktarda alındığında sorun oluyor. Fazla posalı yiyecek yediğimiz zaman, kalsiyum ve demir gibi maddeleri bağlamaya başlıyorlar; demir eksikliği görülmesine neden olabiliyor.

Bu nedenle çocuğa aşırı derece kuru bakliyat verilmemeli; başlangıç için çiğ gıdalar yerine haşlanmış gıdalar tercih edilmeli. Sebzeler de tek başına, başka gıdalarla karıştırmadan püre şeklinde verilebilir.

Vegan ve navegan çocukların gelişimini kıyaslayan çalışmalar var mı?

Hayvansal gıdalarla beslenen çocukların ergenliğe daha erken girdiğine dair Harvard’da yapılan bir çalışma var. Bu, hayvansal ürünlerdeki ciddi oranda büyüme hormonuna işaret ediyor. Çabuk büyüme ise, iyi bir şey değil – insan kademeli bir şekilde büyümeye uygun.

Zeka ile ilgili yapılan bir takım çalışmalar ise, vegan beslenen çocukların zeka seviyesinin daha yüksek bulunduğuna işaret ediyor. Çocukların ebeveynleri tarafından erken yaşlarda bilgilendirilmeye başlanması da bunun nedeni.

Ebeveynlerin çocuklarını vegan besleme konusundaki çekincelerine dair gözlemleriniz neler?

Öncelikle anne ve babanın vegan beslenmeyi bilmesi, kendilerinin bilinçlenmesi gerekiyor. Gerçekten bilinçli olanlar ise korkmuyor. Bu da zamanla oturacak bir şey.

Gözlemlediğim bir soru ise, “çocukla ilgili bu kararı ebeveyn mi vermeli, büyüdüğünde kendisi mi seçmeli?”

Çocuğunuza nasıl zararlı olduğu için şeker vermiyorsanız, hayvansal gıdalar da aynı. Çocuğun ilerideki yaşamı için hayvansal ürünler tüketmemesi daha iyi.Bana da “Kızını vegan beslemiyorsun ama değil mi?” diye soran oluyor. Ebeveyni olarak buna hakkım olduğunu düşünüyorum. Navegan beslenenler de çocukları adına hayvansal ürün tüketimine dair bir ‘karar’ veriyor sonuçta…

Evet, size söyledikleri şeyi kendileri yapıyor. Bizim doğamız vegan. Dişlerimiz, etçillere göre çok daha uzun olan bağırsaklarımız. Örneğin etçil hayvanların bağırsak yapısı uzun değil, boyunun uzunluğuna eşit. Otçullarda ise boyunun 7 katı kadar. Bizimki de boyumuzun 3-4 katı. Çeneyi yanlara çevirme hareketini bir etçil yapamaz, otçul yapabilir. Neden et yediğimizde damarlarımız tıkanıyor? Neden sebze yediğimizde tıkanmıyor?

Çocuk vegan doğar. Bir deney yapılmıştı; çocuğa bir elma, bir de tavşan verilir. Çocuk yemek için elmayı seçer. Tavşanı yemeyi düşünmez, onunla oynar. Siz zorla ağzına tıkarsanız, et yemen lazım, yoğurt yemek lazım diye, yemek zorunda kalır. Biz de öyle büyüdük çünkü.

Çocuk beslenmesinde paketli gıda tüketiminde nelere dikkat etmek gerek?

Paketli gıdaların ne olduğunu açmak gerek: geçen gün birisi ‘nohutu pakette alıyorum, o da mı paketli gıda?’ diye sordu. Paketli gıda derken, doğada bulamayacağımız şekilde işlenmiş gıdalardan bahsediliyor. Doğada dalından gofret sarkmaz, ama nohut sarkar. Bu tip gıdaların içinde glukoz ve früktoz şurubu, aşırı derecede doymuş yağ, ihtiyacımız olmayan binlerce madde var.

Çocuğa paketli gıda vermemek de çözüm değil. Vermezsiniz ama karşısında yersiniz. Onun eğitimini vermek gerekiyor.

Eroin satmak ne kadar yasaksa, şeker satmak da o kadar yasak olmalı. Vücudu eroin kadar tahrip ediyor. Yapılmış bir araştırmanın görsellerinde, madde bağımlısı ve şeker bağımlısı iki beyni karşılaştırıyorlar. Bir normal insan beyni, kokain kullanan insan beyni ve şeker bağımlısı birinin beyni. Şeker beyinde kokain ile aynı etkiyi yaratmış.

Hayvansal gıdalar da öyle, tamamen alışkanlık. Peynirden ve yoğurttan vazgeçemeyeceğini söyleyen pek çok insan var; çünkü içinde kazein, morfin var. Endüstriyel sütte durum daha feci tabi. Kola, ilaç ve cips sektörleri neden hep yan yana? İnternet elimizin altında artık, sorgulamamız, araştırmamız gerekiyor. İnsanlar bilerek bilinçlendirilmiyor.

Okullarda hâlâ kutu süt dağıtılıyor. Sağlıklı kemikler için süt için demek yerine, süt içmeyin demek gerekiyor. Büyük çaplı çalışmalarda sütün kalça ve kemik kırıklarına neden olduğu belirtiliyor artık. Bunu da inkâr edemezsiniz herhalde. Avrupa ve Amerika’da inek sütü fabrikaları kapatılıyor. Onlar bizden çok daha fazla araştırıyorlar bunları.

Bu gıdaların çocukluk çağı obezitesiyle ilişkisi hakkında ne düşünüyorsunuz?

Çocukluk çağı obezitesi korkunç bir şey. Metabolik sendrom diye bir hastalık var. Bu hastalıkta obezite var, kan şekeri ve kan yağları bozuk, tansiyon yüksek. Mahşerin dört atlısı deniliyor buna. Ve şu anda çocuklarda o kadar sık görülüyor ki. Akşam yemeklerinden sonra yenen şerbetli tatlılar, tereyağlı yiyecekler ve benzeri kötü beslenme alışkanlıkları hastalığın bir numaralı sebebi.

Bilimsel çalışmalar yanında, doğanın da çok basit bir mantığı var zaten: Her memelinin sütü kendi yavrusu içindir, onun ihtiyaçlarına göredir…

Siz çocuğunuzu emzirdiğinizde ilk emdiği andaki süt ile, son emdiği süt bile aynı değil. Son damladakinin yağ oranı, çocuğun doyması için daha fazla, böyle bir mekanizma var.

İneğin vücudunda da öyle. Diyorlar ki, inekleri sağmazsak memeleri şişer’. İnek zaten kendi yavrusu için üretiyordu. Sen onu öyle bir bozdun ki, 76 litreye kadar süt üretiyor, normalde 5-6 litre bebeği için yeterli ?

* Britanya Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS), Amerikan Tarım Bakanlığı, Avustralya Ulusal Sağlık ve Medikal Araştırmalar Konseyi, Kanada Diyetisyenleri, Amerikan Beslenme ve Diyetetik Akademisi, Britanya Beslenme Vakfı, Avustralya Diyetisyenler Derneği, Mayo Clinic düzgün planlanmış vegan beslenmenin, hamilelik, emzirme, bebeklik ve çocukluk dahil hayatın her dönemine uygun olduğunu belirten kuruluşlardan bazıları.

Veganlar ve hamilelik ile ilgili detaylı veganlik.org derlemesini okumak için tıklayın?Veganlar ve Hamilelik: Murat Kınıkoğlu, Yeliz Utku, NHS, Amerikan Beslenme Derneği, Hester Campbell vegan ebeveynlik

Son Güncelleme: 3 Kasım 2017 ? veganlik.org

bu sayfayı arkadaşlarımla

Sağlık kategorisi bilgileri için dokunun

Referanslı bilgiler ile derlediğim veganlik.org sağlık kategorisi, yalnızca bilgilendirme amaçlı. Hukuki olarak tıbbi bir kişisel tavsiye, teşhis, tedavi niteliği taşımıyor. Alıntılar ve araştırma sonuçları için lütfen ilgili akademik kaynakları ziyaret edin.

Bebek ve Çocuklarda Vegan Beslenme” üzerine 6 yorum

  1. merhaba, insanın yapısı etçil değil otçul, çene ve bağırsağa bakarak bunu söyleyebiliriz demek çok yeterli değil, insan hem etçil hem otçul olduğu için iki tarafın da ortak özelliklerini taşımaktadır. etçil olabiliriz ama otçul beslenmek daha sağlıklı derseniz anlarım ama anatomiyi bilmeden yorum yapmamak gerektiğini düşünüyorum.
    ayrıca yazıda bahsettiğiniz iki çalışma ile ilgili link, doküman paylaşabilir misiniz
    -ergenliğe erken girme
    -vegan çocukların daha zeki olması

    teşekkürler

    • Merhabalar Erhan,

      Öncelikle sorunuz için çok teşekkürler. Yorumunuzu ilettiğiniz gün, röportajı hazırlayan arkadaşımız Eylül Ezgi, röportajdaki konuğumuz sayın Kevser Başkara’ya yanıtlaması için sorularınızı yönlendirmişti. Kendisinden henüz bir yanıt gelmediğini şimdi fark ettim; gecikmeli bilgilendirme için kusura bakmayın. Merak ettiğiniz dokümanlar için dilerseniz vegandiyetisyen.com adresinden kendisi ile doğrudan da iletişime geçebilirsiniz. Belirttiği konulara dair bizzat kendisinin bir yanıt vermesi daha doğru olacaktır.

      Onun haricinde veganlik.org’daki bazı derlemelerde, hayvan haklarına dair etik bir yaklaşım olan veganlığı ele alırken dikkat çektiğim birkaç noktayı buraya da eklemek isterim – Detaylar için linklerden yazıların tamamını inceleyebilirsiniz.

      “İnsanlar etçil değil mi? Hararetli etçil-otçul tartışmaları, veganlığın asıl odağı değil.
      (…) İnsanlar vegan olarak yaşamlarını normal sürdürebiliyor. (…)

      “Veganlıktaki ‘Vegan beslenme zorunluluğu, insanların geçmişten beri gelen doğasından geliyor’ gibi bir yaklaşım değil. Konu sadece beslenme ile alakalı da değil.

      “Bugünkü olanaklarımız, kolay ve sağlıklı bir şekilde vegan beslenebildiğimizi gösterdi. Beslenme dışı konularda hayvanları hiç sömürmeden rahatça yaşayabileceğimiz ise zaten ortada.” https://veganlik.org/saglik/

      “Peki veganlık “daha mı” sağlıklı?

      “Bu soru, veganizmin felsefesiyle doğrudan alakalı değil. Hayvanların maruz kaldığı sömürüye karşı etik bir duruş olan veganizmi günümüzde pratiğe dökmek tamamen sağlıklı bir biçimde mümkün. Vegan beslenme, sağlıklı. Veganizm, her yaştan ve hayatın her dönemindeki bireye uygun.

      “Fakat, evet, veganizmin sağlık açısından birçok avantajı olduğu da birçok bilimsel çalışma ve uzman kurum tarafından dile getiriliyor. Buna, dünyanın en büyük beslenme profesyonelleri birliği olan Beslenme ve Diyetetik Akademisi dahil. Aralarında Birleşmiş Milletler* ve Dünya Sağlık Örgütü* gibi çeşitli topluluklar olan önde gelen kurumlar da, hayvansal ürünler tüketmenin risklerine dikkat çekiyor ve bitkisel besinlerle beslenmeyi öneren tavsiyelerde bulunuyor.

      “Yine de veganizmin asıl amacının daha sağlıklı olmak olmaması nedeniyle, vegan beslenmenin “daha sağlıklı” olup olmadığı tartışması, veganizm felsefesi açısından bir kriter teşkil etmiyor.”

      Üstteki paragrafları alıntıladığım ve dünyanın önde gelen kurumlarının, vegan beslenme hakkındaki görüşleri ve kaynak linklerini içeren bu sayfayı inceleyebilirsiniz: https://veganlik.org/vegan-saglik/

      Başka bir sorunuz olursa her zaman yazın lütfen 🙂

      Sevgiler,
      Emir

  2. Ben de yazı içinde yapıldığını söylediğiniz bir çok araştırmanın linklerini rica ediyorum eğer mümkünse. Teşekkürler

    • Merhabalar Tuğba,

      Sorunuzu ilettiğiniz için teşekkürler 🙂 Röportajdaki konuğumuz sayın Kevser Başkara’nın değindiği araştırmalara dair, dilerseniz vegandiyetisyen.com adresinden kendisi ile doğrudan da iletişime geçebilirsiniz. Belirttiği konulara dair bizzat kendisinin bir yanıt vermesi daha doğru olacaktır.

      Onun haricinde veganlik.org’da yer alan ve konuyla ilgili olabilecek bazı derlemeleri şu adreslerden inceleyebilirsiniz:

      Veganlık ve Sağlık: Önde gelen kurumların görüşleri neler? Veganlık “daha” mı sağlıklı? http://veganlik.org/vegan-saglik/
      Hem hamile, hem vegan olunur mu? (Derleme) https://veganlik.org/hamilelik/
      Dengeli nasıl beslenilir? Günlük beslenme önerileri: https://veganlik.org/beslenme/

      Başka bir sorunuz olduğunda da her zaman yazın lütfen,
      Sevgiler,
      Emir

  3. merhaba çok merak ettiğim bi durum söz konusu nedense hiçbi açıklama yapılmamış ve alternatif yok gibi annenin sütü olmadığı durumda bebeğe takviyesi ne olabilir yenidoğan ?

    • Merhabalar,

      Özel bir rahatsızlık durumunda internetten bir sağlık tavsiyesi aramak yerine, uzman bir hekime danışarak ilgili bireye uygun alternatifleri bilinçli bir şekilde değerlendirerek hareket etmek daha doğru olacaktır. Tahmini önerilerle hareket etmek tehlikeli olabilir.

      Geçmiş olsun çok, sevgiler

Yorumlar şu an kapalı · iletişim bilgilerim için dokunun